دفع مىشود ، چنانكه اگر گويند : فاسقى و صالحى پهلوى يكديگر دفن مىشوند و قبر صالح به اندازهء مدّ بصر گشاده مىگردد ، يا اينكه قبر او باغى است از بهشت ، پس فاسق هم در همان باغ واقع مىشود ، مانند حضرت امام رضا عليه السّلام و هارون و حضرت عبد العظيم و غيره . و امثال اين شبهات بسيار كه با اندك تأمّل و مقايسهء عالم رؤيا و مرگ مندفع مىگردد .
پنجم تنظير زنده شدن در قيامت به بيدار گشتن از خواب ؛ چنانكه مؤلف فرموده و آيات منحصر در اينها نيست . « 1 »
إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ
. « 2 »
مؤلف : در اينكه رفت از قبض روح مرده ، و توفّى مرد خفته و امساك بعضى و ارسال ديگرى ، آياتى هست و علاماتى و دلالاتى گروهى را كه انديشه و تفكّر كنند .
علّامه شعرانى : اهل تفكّر و انديشه گويند : براى فهماندن استقلال نفس و بقاى آن پس از مرگ به از اين تشبيه و تنظير ممكن نيست كه خداوند عامّهء مردم را بدان متوجّه ساخته است . چون جان آدمى در خواب ، تن را فى الجمله رها مىكند و در عالم خويش با روحانيان و ملائكهء عالم قدس مربوط مىگردد و در آن عالم از اسرار غيب اندكى بر او افاضه مىشود و خوابهاى صادق كه خبر از آينده مىدهند ، مىبيند ؛ با آنكه چشمش بسته است و ناچار تصديق مىكند عالمى ديگر هست و موجودات آن عالم از اسرار هستى آگاهند و خودش هم قوايى دارد غير قواى اعضاى مادّى و موجودى است مستقلّ و مرگ هم همان خواب است و جان آدمى پس از مرگ باقى است و مدام با اهل آن عالم محشور ، فرق آن است كه ارتباطش در خواب ناقص و موقّت است و در مرگ كامل و ثابت . « 3 »
هامش
( 1 ) . منهج الصادقين ، ج 8 ، ص 101 .
( 2 ) . زمر ( 39 ) آيهء 42 .
( 3 ) . روح الجنان ، ج 9 ، ص 405 .