است سرّ آن را دريابد . « 1 »
أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ
. « 2 »
مؤلف : عبد اللّه مسعود گفت : يك روز رسول صلّى اللّه عليه و آله اين آيت بخواند ، ما گفتيم :
يا رسول اللّه ! انشراح صدر چگونه باشد ؟ گفت : چون نور الهى در دل مؤمن شود ، دلش روشن شود و فراخ .
علّامه شعرانى : فتح باب تأويل كرد پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله به وجهى كه از تداول كلام عرب خارج نباشد . چون سائل دانست مقصود از انشراح صدر ، پاره شدن سينه نيست كه بهسبب آن انسان زنده نماند ، پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله بيان فرمود كه مراد روشنى ضمير است و فراخى معنوى كه گنجايش معرفت داشته باشد . « 3 »
ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَ قُلُوبُهُمْ إِلى ذِكْرِ اللَّهِ . . .
. « 4 »
مؤلف : قتاده فرمود كه حقّ سبحانه اولياى خود را منعوت ساخته به اقشعرار جلود بهسبب خشيت و اطمينان قلوب به واسطهء رجاى رحمت نه به ذهاب عقول و عروض غشيان ، همچنانكه روش اهل بدع است و توابع شيطان .
علّامه شعرانى : مقصود رياكارانند كه خويشتن را به دروغ چنين نمايند و گرنه بسيار باشد كه اهل تقوا راستى بيفتند و مدهوش گردند يا از محبّت الهى دل از كف بدهند ، چنانكه امير المؤمنين عليه السّلام در نخلستان بنى النجار ديدند پس از مناجات بيفتاد و مانند چوب خشك بىحركت ماند ، حتّى گمان كردند از دنيا رفته است . و امثال اين از بسيارى از عباد نقل كردهاند كه داعى به تكذيب نيست . « 5 »
هامش
( 1 ) . منهج الصادقين ، ج 8 ، ص 87 .
( 2 ) . زمر ( 39 ) آيهء 22 .
( 3 ) . روح الجنان ، ج 9 ، ص 396 .
( 4 ) . زمر ( 39 ) آيهء 23 .
( 5 ) . منهج الصادقين ، ج 8 ، ص 92 .