بادها بعيد مىنمايد . و همين قرينه است بر آنكه مراد از قرائن ديگر هم ملائكهاند كه خداوند براى تدبير كارها آفريده است و هريك را موكّل بر چيزى قرار داده . امّا آنكه چرا خداوند خود مباشر كار نشد و چرا ملائكه مقرّر داشت ، در جواب گوييم :
چنانكه براى امور مادّى اسبابى قرار داده از ابر و باران و باد ، وسائل روحانى نيز قرار داد و حكمت آن را خود داند ؛
وَ اللَّهُ مِنْ وَرائِهِمْ مُحِيطٌ
. « 1 »
و اين همه سوگند ( از اوّل سورهء مرسلات تا آيهء 7 :
إِنَّما تُوعَدُونَ لَواقِعٌ
براى آن است كه مستمع سخت در مقام انكار است و هرچه انكار شديدتر باشد ، به مقتضى بلاغت بايد سوگند را تشديد كرد و كلّى فرمود : « هرچه وعده داده شويد ، واقع مىشود » تا مردم وعدهء قيامت را به ديگر وعدهها قياس كنند ، چنانكه در قرآن و سنّت وعدههاى بسيار دادهاند و خبرهاى غيب از آينده و همه واقع شد مانند
غُلِبَتِ الرُّومُ
« 2 » و
لَرادُّكَ إِلى مَعادٍ
« 3 » و امثال آن ، البتّه وعدهء قيامت هم واقع مىشود . « 4 »
وَ إِذَا السَّماءُ فُرِجَتْ
. « 5 »
مؤلف : و آنگه كه آسمان را بشكافند تا در او فروج و شكافها پديد آيد .
علّامه شعرانى : آسمان سر حدّ دنياست ؛ چون اين عالم كه ما مشاهده مىكنيم و آن را عالم شهادت مىگويند ، به آسمان محدود است و چون شكافته شود و حدّ عالم شهادت برداشته شود ، عالم ديگر ديده مىشود . « 6 »
علّامه شعرانى : استدلال بأربعة أمور في الجنين : الأوّل خلق الحيّ من الميّت ، و الثاني حمله في الرحم و هو مستقرّ صالح له قوّة ماسكة و لو لم تكن فيه تلك القوّة
هامش
( 1 ) . بروج ( 85 ) آيهء 20 .
( 2 ) . روم ( 30 ) آيهء 1 .
( 3 ) . قصص ( 28 ) آيهء 85 .
( 4 ) . منهج الصادقين ، ج 10 ، ص 116 .
( 5 ) . مرسلات ( 77 ) آيهء 9 .
( 6 ) . روح الجنان ، ج 11 ، ص 362 .