علّامه شعرانى : قول حسن حجّت نيست و در خلوت و قضاى حاجت كسى كه معصيت كند ، نوشته مىشود . « 1 »
مؤلف : انس روايت كرد كه رسول صلّى اللّه عليه و آله گفت : خداى تعالى دو فرشته بر بندهء مؤمن موكّل كرد تا عمل او بر وى نويسند . چون بنده را وفات رسد ، فرشتگان گويند : بار خدايا ! آن بندهاى كه ما موكّل او بوديم ، فرمان يافت . چه فرمايى به آسمان شويم ؟ حقّ تعالى گويد : آسمان تمام مملوّ است از فرشتگان . گويند : بار خدايا ! به زمين فروشويم :
گويد : زمينها مملوّ است از فرشتگان من . گويند : بار خدايا ! كجا فرمايى ؟ گويد : بر سر گور آن بنده مقام كنيد و تسبيح و تهليل گوييد و ثوابش بر او مىنويسيد تا به روز قيامت .
علّامه شعرانى : اين دو فرشته نظير قوّهء عقليّهء نظريّه و عمليّه است كه انسان از ساير افراد حيوان بدان ممتاز است . حيوان نه ادراك كلّى و مجرّد مىكند و نه حسن و قبح افعال را تشخيص مىدهد . و انسان به قوّهء نظرى خداوند و پيغمبر و معارف الهى را مىشناسد و ايمان مىآورد و به قوّهء عمليّه مسؤول اعمال خويش مىشود و قلم تكليف بر او نهاده است . و در جاى ديگر فرمود :
اقْرَأْ كِتابَكَ كَفى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً
« 2 » . و در اينجا دو فرشته را براى ضبط و حساب مأمور فرمود و هردو صحيح است .
تا روح او جاودان باقى است ، دو فرشته مدبّر دو قوّهء نگاهبان اويند . « 3 »
ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ
. « 4 »
مؤلف : حضرت امير عليه السّلام از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله روايت كرده كه جاى نشستن دو فرشتهء تو به هردو دندانهاى پيشين توست كه يكى بر راست و ديگرى بر چپ ، و
هامش
( 1 ) . همان ، ص 276 .
( 2 ) . اسراء ( 17 ) آيهء 14 .
( 3 ) . روح الجنان ، ج 10 ، ص 276 .
( 4 ) . ق ( 50 ) آيهء 18 .