گويد : نام قريهاى در شام نيز هست . و به نظر مىرسد اين قول نزديكتر به قول كسى است كه آن را كوهى در شام گفته است . و عمالقه گروهى بودند در بسيارى از بلاد عربستان و عراق و شام ، بلكه [ در ] مصر نيز متفرّق بودند ، مانند تركان در ممالك مشرق پس از اسلام ، و دولتها داشتند و عاد و ارم هم از عمالقهاند . چنانكه اهل تاريخ گفتهاند ، و دور نيست كه در شام نيز دولتى داشتند . « 1 »
وَ لَقَدْ مَكَّنَّاهُمْ فِيما إِنْ مَكَّنَّاكُمْ فِيهِ . . .
. « 2 »
مؤلف : و به درستى كه تمكين داديم قوم عاد را در آن چيزىكه متمكّن نساختيم شما را .
علّامه شعرانى : همهجا خداوند قوم عاد را به داشتن ثروت و دولت و تجمّل و قصور عاليه و تمدّن عظيم وصف مىفرمايد ، و يكى از ابنيهء آنها
إِرَمَ ذاتِ الْعِمادِ
« 3 » است كه به احتمال قوى باغهاى معلّق بابل و از عجايب سبعهء جهان بوده . وجود چنين دولت و ثروت ، در جنوب عربستان بعيد مىنمايد و با يكى از دولتهاى عراق مانند دولت كلده يا بابل بيشتر منطبق مىشود و مساكن آنها را چه بدانيم و چه ندانيم ، مقصود عبرت گرفتن است ، هرجا كه باشد . « 4 »
وَ إِذْ صَرَفْنا إِلَيْكَ نَفَراً مِنَ الْجِنِّ . . .
. « 5 »
مؤلف : و ياد كن اى محمّد صلّى اللّه عليه و آله ! چونكه بگردانيديم - يعنى ميل داديم - به سوى تو گروهى را از جنّ .
هامش
( 1 ) . همان .
( 2 ) . احقاف ( 46 ) آيهء 26 .
( 3 ) . فجر ( 89 ) آيهء 7 .
( 4 ) . منهج الصادقين ، ج 8 ، ص 326 .
( 5 ) . احقاف ( 46 ) آيهء 29 .