مؤلف : [ در توجيه نيامدن
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ *
در آغاز سورهء توبه مىگويد : ] مبرّد گفت و سفيان بن عيينه : براى آنكه
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ *
آيت رحمت است و امان و سورهء برائت به تيغ فرود آمد در حقّ مشركان و منافقان و ايشان را امان و رحمت نيست . براى اين ننوشتند .
علّامه شعرانى : وجهى لطيف است ، هرچند صحيح نيست ؛ چون بسيار سورههاى عذاب نازل شده كه در آغاز
بِسْمِ اللَّهِ *
دارد مانند سورهء القارعة و الحاقّة و سئل سائل و لكن بى
بِسْمِ اللَّهِ *
بودن اين سوره تعبّد و دليل قطعى است بر اينكه قرآن تحريف نشده و نويسندگان قرآن تابع دستور رسول بودند و به قياس و فكر خود عمل نمىكردند و سورهء برائت را با اينكه سورهء ديگر مىدانستند غير انفال ، بسم اللّه بر آن نيفزودند .
و آنكه جماعتى پندارند سورهبندى قرآن و تركيب آيات متفرّقه و نام سوره نهادن ، همه به اختيار مردم بود ، صحيح نيست ، بلكه اين سورهها را خود پيغمبر تركيب فرمود و ميان آنها
بِسْمِ اللَّهِ *
قرار داد ، جز اين سوره ، و در مبادى بعضى حروف مقطّعه مقرّر فرمود و در بعضى نفرمود و هريك را نامى نهادند و اشاره كرد ؛ چنانكه فرمود :
فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ
« 1 » و
فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَياتٍ
« 2 » ، و هركه فلان سوره بخواند ، فلان ثواب دارد و امثال اين بسيار دلالت بر آن مىكند كه سورهها را در عهد پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله مرتّب كرده و نام نهاده بودند . « 3 »
أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَ رَسُولُهُ
. « 4 »
مؤلف : قرأ يعقوب برواية روح و زيد و رسوله بالنصب و هي قراءة الحسن و
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 23 ؛ يونس ( 10 ) آيهء 38 .
( 2 ) . هود ( 11 ) آيهء 13 .
( 3 ) . روح الجنان ، ج 5 ، ص 447 .
( 4 ) . توبه ( 9 ) آيهء 3 .