گويند : مراد از اين ايّام مطلق زمان است نه 24 ساعت مانند . روز انتقام و روز داورى . و گويند : در زبور داود عليه السّلام ( 490 ) روز را بر هزار سال اطلاق كرده است . امّا در قرآن كريم فرموده :
كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ
و مراد از آن « كلّ حين و زمان » است ، پس خلقت خداوند مستمر و دائم است . يهود گويند : خداوند روز هفتم استراحت كرد و آيهء كريمه
ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ
« 1 » مماشات با اصطلاح آنهاست ، امّا بهمعناى صحيح و در متعارف مردم نظير اين مماشات هست ، مثلا بيمار به طبيب مىگويد : من حرارت دارم و محتاجم به داروى مبرّد و طبيب مىداند او حرارت ندارد ، امّا انكار نمىكند ، بلكه مىگويد : صحيح است و حرارت دارى يعنى تب دارى ، و داروى تب مىدهد . و استواى بر عرش بهمعناى استيلا و قهر ، از اين قبيل است . و گويند : خلقت در شش روز را در الواح آشوريان نيز يافتهاند . « 2 »
يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ
. « 3 »
مؤلف : از ابن عبّاس مروى است كه معنى آن است كه حقّتعالى تدبير امر دنيا مىكند و تنزيل قضا مىكند از آسمان به زمين در مدّت ايّام دنيا .
علّامه شعرانى : تدبير امر خلقت از آسمان به زمين است ؛ چون نظم و اتقان و حكمتى كه در موجودات سفلى مشاهده مىشود ، جز به تدبير موجودات عاقل و باشعور و عالم اعلى تصور نمىشود . خداوند فرمود :
وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ
« 4 » ؛ آهن را از آسمان به زمين فرود آورديم ،
وَ أَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الْأَنْعامِ ثَمانِيَةَ أَزْواجٍ
؛ « 5 » هشت جفت از انعام بالا فرستاديم ؛ چون تدبير خلقت آنها از
هامش
( 1 ) . سجده ( 23 ) آيهء 4 .
( 2 ) . منهج الصادقين ، ج 7 ، ص 256 .
( 3 ) . سجده ( 32 ) آيهء 5 .
( 4 ) . حديد ( 57 ) آيهء 25 .
( 5 ) . زمر ( 39 ) آيهء 6 .