علّامه شعرانى : مردگان از مرور ايّام اين عالم خبر ندارند . روح آنها هم كه باقى و در نعمت يا عذاب برزخى است ، مدّت و زمان دربارهء او نيست ، مانند كسى كه خواب رود و بيدار شود و پندارد يك ساعت بيشتر نخوابيده بود ، امّا اگر از عالم برزخ به عالم ديگر منتقل شود ، شايد عالم برزخ را فراموش كند و شايد بهياد داشته باشد . و اين از امورى است كه ما را به دانستن آن راه نيست ؛ چنانكه فرمود :
وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا »
. « 1 » و « 2 »
وَ قالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ الْإِيمانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتابِ اللَّهِ إِلى يَوْمِ الْبَعْثِ
. « 3 »
مؤلف : قتاده و مقاتل گفتند : در كلام تقديم و تأخيرى هست و تقدير آنكه : « و قال الّذين أوتوا العلم فى كتاب اللّه و الإيمان . « لقد لبثتم إلى يوم البعث » .
علّامه شعرانى : تقدير و اندازهء زمان را اهل دنيا كه زمان به آنها احاطه دارد ، مىدانند و اگر ديگرى گويد ، بيان حال اهل دنياست ، نظير آنكه در خواب گفتيم كه چون گويند : ده ساعت خوابيد ، يعنى براى بيداران ده ساعت گذشت وقتى كسى خواب بود .
و درنگ مردگان در عالم برزخ يا در قيامت براى مقايسهء اهل دنياست ، نه براى خود آنها . « 4 »
هامش
( 1 ) . اسراء ( 17 ) آيهء 85 .
( 2 ) . روح الجنان ، ج 9 ، ص 62 .
( 3 ) . روم ( 30 ) آيهء 56 .
( 4 ) . روح الجنان ، ج 9 ، ص 63 .