نبود ، دگر آنكه ثواب نفعى بود عظيم كه از بالاى آن نفعى نبود و نفع عظيم عاجل عقيب فعل مكلّف را ملجأ بكند .
علّامه شعرانى : اگرچه سلب اختيار نمىكند ، امّا نزديك بدان است و كسى كه نفع عاجل در كارى ديد و ضرر بسيار در ترك آن ، ناچار اقدام بدان خواهد كرد ، مانند كسى كه در راهى ، آتش و چاه و درنده و بلاها بيند و در راه ديگر ، طعام نيك و شادى ، البتّه اين دوم را برگزيند . و اين دلالت بر فضل و تقواى او نكند تا مستحقّ ثواب باشد . « 1 »
وَ ارْجُوا الْيَوْمَ الْآخِرَ
. « 2 »
مؤلف : يونس نحوى گفت : رجا اينجا به معنى خوف است و از قيامت بترسيد .
علّامه شعرانى : هيچ علّت ندارد رجا به معنى خوف گيريم ؛ چون ملاحده و كسانى كه عالم را منحصر به محسوس دانند و مردن به معنى نيستى گيرند ، اميدى به غير زندگى اين جهان ندارند و پيغمبر آنان را فرمود : اميد به آن جهان داشته باشيد و مأيوس نباشيد كه مأيوس هرچه كند ، فعل خويش را هدر بيند ، مگر لذايذ و شهوات . « 3 »
إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ
. « 4 »
مؤلف : به درستى كه اين نماز بازمىدارد از كارى كه عقلا قبيح است و از عملى كه منهى عنه است .
علّامه شعرانى : علّت تأثير نماز در نهى از فحشا واضح است ؛ چون اين عمل جز با اعتقاد به وجود پروردگار انجام نمىگيرد و آنكه عقيده به خدا دارد ، البتّه روزى به صلاح خواهد آمد و توبه خواهد كرد . بلى ، گاهى ممكن است به نماز عادت باشد نه از
هامش
( 1 ) . روح الجنان ، ج 9 ، ص 15 .
( 2 ) . عنكبوت ( 29 ) آيهء 36 .
( 3 ) . روح الجنان ، ج 9 ، ص 19 .
( 4 ) . عنكبوت ( 29 ) آيهء 45 .