چون در زمان پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و خلفاى اولين چندبار حدّ زنا اتفاق افتاد ، مىتوان استنباط كرد كه مردم آن زمان بىاندازه بىشرم بودند و در جايى كه چهار گواه عادل ممكن بود بر ايشان مطلّع گردد ، زنا مىكردند . و در عصر ما با همهء شيوع فحشا و بىآبرويى هرگز احتمال نمىرود چهار تن مرد را با زنى كالميل فى المكحله ببينند و در عصر خلفاى بنى اميّه و بنى عبّاس هم كه مردم فى الجمله متمدّن شدند و شرم آنها را از اظهار فحشا بازمىداشت ، هم اتّفاق نمىافتاد . و از اينها توان دانست كه سختگيرى در حدّ زنا و مهربانى نكردن با آنان - چنانكه خداى تعالى فرمود - چه اندازه در شرم و پنهان كردن فحشا مؤثّر بود .
مؤلف : حكم زنا نيز ثابت مىشود به يكى از دو چيز : إمّا به اقرار فاعل بر خود با كمال عقل بىاجبار و اكراه ، چهار بار . و دوم به گواهى چهار گواه مسلمان عدل آزاد كه در يك مجلس بر او گواهى دهند به زنا در فرج و معاينهء عضو در عضو كالميل في المكحلة .
علّامه شعرانى : با اين شرائط هرگز زنا ثابت نمىشود ؛ چون مرد و زن ، كار در خفيه مىكنند ؛ جايى كه يك تن فاسق هم نيست تا به چهار عادل چه رسد . و ليكن مقصود از حدّ ، تعظيم قباحت فعل است گرچه مجازات واقع نشود . « 1 »
مؤلف : ابو حنيفه گفت : اگر مرد عاقل باشد و زن ديوانه بر هردو حدّ واجب بود .
علّامه شعرانى : اين حكم را بسيارى از فقها نپذيرفتند ؛ چون بر ديوانه تكليف نيست و حقّ آن است كه امام مىتواند - اگر صلاح بيند - ديوانه را بترساند ، به وجهى كه در ردع او مؤثّر باشد ، چنانكه حيوان را از چريدن كشتزارها مىترسانند و اين غير حدّ است . « 2 »
مؤلف : حقيقت زنا وطى مرد باشد زن را در فرج بىعقدى شرعى يا شبههء عقدى با علم يا غلبه .
هامش
( 1 ) . روح الجنان ، ج 8 ، ص 169 .
( 2 ) . همان ، ص 173 .