مؤلف : و شما را با ما نخواهند آوردن ؟
علّامه شعرانى : يعنى چون وجودى به خدا بازنگردد ، عبث خواهد بود
هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ
« 1 » ؛ او هم علّت فاعله است و هم علّت غائيّه . اگر انسان همهء اسرار خلقت را به علم كشف كند و به همهء فضائل آراسته شود ، امّا نفس او فانى شود و نماند ، وجود او جمله عبث است و اگر خداوند حكيم به جاى انسان به همان حيوانات غيرعاقل اكتفا مىفرمود ، از لذّتهاى طبيعى بهرهمند مىشدند بهتر از انسان ، و وجود صفت عاقله و ادراك حسن و قبح لغو بود . « 2 »
مؤلف : محمّد بن خالد البرقى روايت كرد از پدرش از احمد بن ابى نصر كه از صادق عليه السّلام پرسيدند كه خداى تعالى خلقان را چرا آفريد ؟ گفت : براى آنكه تا نعمتها كه در لم يزل مقدور او بود ، اظهار كند خلقان را در لا يزال و افاضهء احسان خود بر ايشان .
علّامه شعرانى : چه فعل از اين سودمندتر و باشكوهتر كه پيوسته خاك ناچيز را در مدارج ترقى بالا برد تا مستعدّ انسانيّت شود ، با روح قدسى داخل صفوف ملائكه گردد . زهى كارخانه كه پياپى از كلوخ فرشته سازد و به عالم ملكوت فرستد . « 3 »
فَتَعالَى اللَّهُ الْمَلِكُ الْحَقُّ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ
« 4 » .
علّامه شعرانى : لا يخفى أن كثيرا من أهل عصرنا يزعمون أنّ الفضاء غير متناه و يستشهدون بما لا يدلّ عليه . و أمّا نحن فثابت لدنيا بالبراهين القاطعة أنّ غير المتناهي محال و لا بدّ من التناهي و إن بلغ ما بلغ في العظم ، فلا مانع من وجود جسم عظيم محيط بالكلّ مسمّى بالعرش و لا يستلزم ذلك صحّة هيئة بطليموس . « 5 »
هامش
( 1 ) . حديد ( 57 ) آيهء 3 .
( 2 ) . روح الجنان ، ج 8 ، ص 164 .
( 3 ) . همان ، ج 8 ، ص 164 .
( 4 ) . مؤمنون ( 23 ) آيهء 116 .
( 5 ) . مجمع البيان ، ج 7 ، ص 120 .