علّامه شعرانى : عدي بن زيد من حكماء الشعراء ، كان صهر النعمان بن المنذر على بنته هند . و البيت من قصيدة من غرر قصائده يذمّ فيها الدنيا و عدم بقائها مطلعها :
أرواح مودع أم بكور * لك فاعهد لأي حال تصير
و له قصّة ، و الذرى جمع الذروة ، و ضمير شاده للقصر المذكور في بيت قبله . « 1 »
أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِها أَوْ آذانٌ يَسْمَعُونَ بِها
. « 2 »
مؤلف : تا ايشان را دلها بود كه با آن بدانند ، يعنى نمىروند تا به دلهاى دانا احوال امم سلف را بدانند و به گوشهاى شنونده اخبار ايشان بشنوند .
علّامه شعرانى : اين آيه دلالت بر آن دارد كه سير و سياحت و سفر ذاتا مستحبّ است ؛ چون عقل و تجربه را مىفزايد . « 3 »
وَ إِنَّ يَوْماً عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ
. « 4 »
مؤلف : و آنچه محقّقان اهل معنى گفتند ، آن است كه اين بر طريق مبالغه گفت ، چنانكه يكى از ما گويد : ما را بىتو روزى هزار سال است و مراد ، شدّت و گرانى حال باشد .
علّامه شعرانى : اصحاب حديث و اهل ظاهر اين تأويل را نمىپسندند و معتقدند الفاظ را به همين معنى متداول و مفهوم بايد تفسير كرد ؛ چون ظاهر لفظ حجّت است .
و ما گوييم : ظاهر لفظ در احكام عملى حجّت است نه در غير عمل . چون تأخير بيان از وقت عمل جايز نيست و حكيم را قبيح است از مردم عملى بخواهد و آن را به لفظى ادا كند كه معنايى از آن مفهوم گردد و خودش غير آن معنى را خواسته باشد و نگويد
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 7 ، ص 88 .
( 2 ) . حجّ ( 22 ) آيهء 46 .
( 3 ) . روح الجنان ، ج 8 ، ص 104 .
( 4 ) . حجّ ( 22 ) آيهء 47 .