لا يَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَ هُمْ بِأَمْرِهِ يَعْمَلُونَ
. « 1 »
مؤلف : تا امر الهى نازل نشود بر ايشان ، به هيچ عملى اقدام نمىنمايند .
علّامه شعرانى : از شعائر ملّيّين و تعليمات انبيا ، يكى آنكه خداىيگانه است و شريكى ندارد كه با او هم رتبه باشد و نه معاونى كه رتبهء او پستتر باشد ، امّا در عمل مستقل بود و هردو را خداوند باطل فرمود ، حتّى آنها كه ملائكه را دختران خدا گويند يا عيسى عليه السّلام را پسر او . امّا وسائط فيض كه مطيع امر حق باشند ، مانند ملائكه به اصطلاح انبيا و عقول به اصطلاح حكما و اسباب طبيعى مانند آب و آفتاب كه خود مستقل نيستند ، بلكه فيض از حق مىگيرند و مىدهند ، محال نيست . « 2 »
كانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما
. « 3 »
علّامه شعرانى : آسمان بسته بود و از آن باران نمىآمد و زمين بسته بود و از وى گياه نمىرست ، ما آن را به باران و اين را به گياه گشاده گردانيديم ، كقوله تعالى :
وَ السَّماءِ ذاتِ الرَّجْعِ * وَ الْأَرْضِ ذاتِ الصَّدْعِ
. « 4 » و بنابراين ، مراد به سماوات سماء دنياست و جمع آن به اعتبار آفاق است و يا مراد همهء سماوات است بنابراينكه آنها را دخلى در امطار است . و تفسير اخير از ابى جعفر و ابى عبد اللّه - صلوات اللّه عليهما - منقول است . و كفره گرچه علم ندارند به فتق بعد از رتق ، امّا متمكّن و قادرند بر آنكه به طريق نظر علم به اين پيدا كنند ؛ چه فتق امر عرضى است كه مفتقر است به مؤثّر واجب ابتداء و يا به واسطه يا به طريق مطالعهء كتب . « 5 »
هامش
( 1 ) . انبياء ( 21 ) آيهء 27 .
( 2 ) . منهج الصادقين ، ج 6 ، ص 62 .
( 3 ) . انبياء ( 21 ) آيهء 30 .
( 4 ) . طارق ( 86 ) آيهء 11 .
( 5 ) . منهج الصادقين ، ج 6 ، ص 64 .