نداريم و كلام تدريجى الوجود است و تدريجى بودن قديم مخالف عقل است ، و گرنه حمل بر ظاهر جايز نيست . « 1 »
بَلْ قالُوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ
. « 2 »
مؤلف : اضغاث احلام سخنان پراكنده است و پريشان ، مانند خوابهاى شوريده و آشفته و به هم آميخته .
علّامه شعرانى : شايد مقصود كفّار آن بود كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله خوابهاى پريشان مىبيند و چنين مىپندارد [ كه ] صورت جبرئيل را ديده و به او وحى مىآورد . افترا ، دروغ عمدى و شعر ، قريحه است . « 3 »
بَلْ هُوَ شاعِرٌ
. « 4 »
مؤلف : و اينهمه به جهت عجز و تحيّر مىگفتند و از سر جهل و سفاهت ؛ چه بديههء عقل حاكم است به اينكه اين احوال مناقض يكديگرند و نقيض قرآن ؛ چه اضغاث احلام را هيچ معنى نيست و قرآن مشتمل است بر معانى صحيحه و محتوى بر اخبار صادقه و مغيبات كثير مطابق واقع و . . . .
علّامه شعرانى : اگر كسى در حال غش و بىهوشى يا خواب ، صورتهايى مشاهده كند و سخنانى شنود ، غالبا از باطن خود اوست كه در حسّ مشترك بر وى متمثّل شده است . و هرگاه از مغيبات مطّلع گردد و مطابق واقع باشد ، البتّه از عالم ديگر است ؛ چون در باطن مردم عادّى علم غيب موجود نيست . « 5 »
هامش
( 1 ) . منهج الصادقين ، ج 6 ، ص 49 .
( 2 ) . انبياء ( 21 ) آيهء 5 .
( 3 ) . منهج الصادقين ، ج 6 ، ص 50 .
( 4 ) . انبياء ( 21 ) آيهء 5 .
( 5 ) . منهج الصادقين ، ج 6 ، ص 50 .