علّامه شعرانى : غرض از تورات مطلق كتب يهود است و گرنه اسكندر ذو القرنين پس از موسى و ساير پيغمبران بنى اسرائيل آمد و مورّخان يهود تاريخ سلطنت او را در كتب ديگر غير كتاب مقدّس نوشتند . معاويه هم مانند عوام يهود و نصارى كه كتاب معتبر مسلمانان را منحصر به قرآن مىدانند ، گمان مىكرد كتاب معتبر يهود منحصر به تورات است . « 1 »
مؤلف : ابو العاليه گفت : آفتاب به چشمه فرومىشود كه آن چشمه او را به مشرق مىاندازد .
علّامه شعرانى : در مجمع البيان گويد : آفتاب در چشمهء گلآلود فرومىشد ؛ يعنى از پشت چشمه نه آنكه حقيقتا در گلولاى فرورود و خداوند فرمود : ذو القرنين آن را چنان يافت مانند كسى كه كنارهء دريا ايستاده باشد ، چنان يابد كه خورشيد در آب فرومىشود با آنكه حقيقتا در آب نمىرود . و اين تأويل از ابو على جبّائى و ديگران از قدما هم نقل شده [ است ] . و گفتهاند : خورشيد بسيار از زمين بزرگتر است و محال است در چشمهاى از چشمههاى زمين فرورود و نيز خورشيد از آسمان است و زمين كره است و در گشتن نزديك زمين نمىشود . و عجب است كه مؤلف به اين معنى اشاره نكرده است . « 2 »
قُلْنا يا ذَا الْقَرْنَيْنِ
. « 3 »
مؤلف : گفتيم : اى ذى القرنين ! با اينان دو كار بكن به حسب استحقاق . . . .
علّامه شعرانى : اين گفتار دليل پيغمبرى ذو القرنين نيست ؛ چون خداوند در قرآن مجيد بسيارى از جمادات را مانند آسمان و زمين و كوه و زنبورعسل و آتش و
هامش
( 1 ) . روح الجنان ، ج 7 ، ص 373 .
( 2 ) . همان .
( 3 ) . كهف ( 18 ) آيهء 86 .