تُسَبِّحُ لَهُ السَّماواتُ السَّبْعُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ
. « 1 »
علّامه شعرانى :
وَ مَنْ فِيهِنَّ
يدلّ على أنّ في السموات موجودات عقلاء يسبّحون اللّه و هؤلاء يمكن أن يكونوا ملائكة أو أناسا أو كليهما و قال تعالى في سورة شورى :
وَ مِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَثَّ فِيهِما مِنْ دابَّةٍ
« 2 » و هذا يدلّ على وجود حيوانات في الكرات السماوية . « 3 »
وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ
. « 4 »
مؤلف : و ليكن شما تسبيح آن ندانيد .
علّامه شعرانى : ظاهر سخن آن است كه هيچكس تسبيح آنها را درنمىيابد . و اگر مراد آن باشد كه از غالب مفسّران نقل شد ، چيزى است كه غالبا درمىيابند . و صحيحتر آن است كه انس مالك گفت : سنگريزه در دست رسول صلّى اللّه عليه و آله تسبيح مىگفت ، تا در دست او بود ، مىشنيديم و در دست ديگرى نمىشنيديم . يعنى گفتارى دارند هريك كه به گوش ديگر بايد شنيد . « 5 »
وَ ما أَرْسَلْناكَ عَلَيْهِمْ وَكِيلًا
. « 6 »
مؤلف : آنگه خطاب كرد با رسول ، گفت : ما نفرستاديم تو را تا وكيل ايشان باشى و موكّل بر ايشان و ايشان را به قهر و جبر منع كنى از كفر و معاصى .
علّامه شعرانى : چون خداوند به ارادهء خود انسان را مختار آفريده است و جبر خلاف طبيعت اوست و تربيت اجبارى ، مانند آن است كه درختى را زير سرپوش
هامش
( 1 ) . اسراء ( 17 ) آيهء 44 .
( 2 ) . شورى ( 42 ) آيهء 29 .
( 3 ) . مجمع البيان ، ج 6 ، ص 417 .
( 4 ) . اسراء ( 17 ) آيهء 44 .
( 5 ) . روح الجنان ، ج 7 ، ص 238 .
( 6 ) . اسراء ( 17 ) آيهء 54 .