كه ويران شد و يهوديان پراكنده شدند . و بار دوم از زمانى بود كه كورش پادشاه فارس آنان را بازگردانيد و بيت المقدس را ساخت و همچنان آباد بود تا در عهد روميان تيطوس آن را خراب كرد و يهوديان پراكنده شدند و آيهء قرآن اشاره به اين دو است . و جنگها كه ميان بنى اسرائيل و دشمنان واقع شد و منجر به شكست آنان و تصرّف بيت المقدس شد ، بسيار است ، هيچيك بدان حدّ نرسيد كه مستأصل گردند و مورّخين نصارى ، آنها كه به اسلام و قرآن عنايت داشتند ، قول مفسّران را متمّم قرآن دانسته و ميان آنها امتياز ندادند . امّا اصل مفادّ قرآن مطابق تاريخ آنها صحيح است و حضرت موسى عليه السّلام در اوّل و آخر سفر مثنى به اين خرابىها و آبادىها خبر داده است و اقوالى كه مفسران از علماى يهود و ديگران اقتباس كرده ، چنانكه لازم نقل روايات شفاهى است ، در آن اشتباه و تصرّف بسيار شده است و نصارى اغلاط آنان را موجب طعن بر قرآن دانستند . نعوذ باللّه . « 1 »
مؤلف : و در ميان اين بنى اسرائيل بعضى صالحان و پيغمبرزادگان بودند ، خداى تعالى بر زبان بعضى پيغمبران امر كرد پادشاهى از پادشاهان پارس را نام او كورش و او مردى بود مؤمن .
علّامه شعرانى : كورش از پادشاهان فارس است ، مؤسّس سلسلهء هخامنشى كه در تاريخ ايران معروف است . و ايرانيان پيش از اسلام از علم و كتاب بىبهره بودند و تاريخ مملكت و پادشاهان خود را نمىدانستند ، حتّى نام كورش و سلسلهء هخامنشى را نشنيده بودند و مورّخين عرب پس از اسلام به گمان اينكه ايرانيان خود از تاريخ خود با خبرترند هم تاريخ ايران را از عجم فراگرفتند و افسانههاى متداول كتب آنها را تاريخ پنداشتند و سلسلهء پيشداديان و كيان كه هرگز حقيقت نداشت و سلاطين افسانهاى را مانند جمشيد و لهراسب و كيقباد و كيخسرو در تاريخ نوشتند . و در بعضى تفاسير كه نام كورش آمده است ، از يهود يا سريانيان عراق گرفته شده است ،
هامش
( 1 ) . روح الجنان ، ج 7 ، ص 190 .