علّامه شعرانى : إذا قدر على الفعل بمشقّة ، يقال : أطاقه ، و لا يقال : يسعه ، بل الوسع هو الفعل بلا مشقّة و تكلّف . « 1 »
يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيماهُمْ
. « 2 »
مؤلف : همه را به سيما و علامت بشناسند از دوستان و دشمنان كه دوستان ، سپيد روى و سياهچشم باشند و دشمنان ، سياهروى و ازرقچشم .
علّامه شعرانى : از آيات چنان مستفاد مىگردد كه پس از دخول اهل بهشت در بهشت و اهل دوزخ در دوزخ ، اصحاب اعراف كه بر هردو مطّلع هستند ، آنان را به سيما مىشناسند . شايد كسى گويد : چون اعرافيان بهشتيان را در بهشت بينند ، چه حاجت به سيما باشد - و سيما را در صفات پنهان علامت گيرند ، گوييم : شايد خداوند عذاب دوزخيان و نعيم بهشتيان را به مصلحت از نظر اهل اعراف پنهان كند و چون علم ما نسبت به عالم آخرت اندك است ، نظير آنكه فرمود :
وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا
« 3 » ، نمىتوان گفت : كسى كه مردم كوچك را در بهشت و دوزخ مىبيند ، خود بهشت و دوزخ را چگونه نبيند . و قياس آن عالم به اين عالم صحيح نيست ، چنانكه ما محتضر و ميّت و قبر را مىبينيم و عذاب و نعيم او را نمىبينيم . در اين باب وجهى ديگر هست كه در تفسير المنار آورده است كه شناختن به سيما پيش از دخول در بهشت و دوزخ باشد و آن با ظاهر آيات موافق نيست . « 4 »
وَ نادَوْا أَصْحابَ الْجَنَّةِ أَنْ سَلامٌ عَلَيْكُمْ
. « 5 »
مؤلف : و اين آيه دليل مىكند بر آنكه اصحاب اعراف خداوندان مراتب و منازل
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 4 ، ص 420 .
( 2 ) . اعراف ( 7 ) آيهء 46 .
( 3 ) . اسراء ( 17 ) آيهء 85 .
( 4 ) . روح الجنان ، ج 5 ، ص 169 .
( 5 ) . اعراف ( 7 ) آيهء 46 .