جَعَلْنا عالِيَها سافِلَها وَ أَمْطَرْنا عَلَيْها حِجارَةً مِنْ سِجِّيلٍ مَنْضُودٍ
. « 1 »
مؤلف : چون صبح برآمد و فرمان خداوند درآمد
جَعَلْنا عالِيَها
؛ آن ديهها را زير و زبر كرديم .
علّامه شعرانى : زيروزبر كردن كنايت از ويرانى و خرابى است و نظير مجاز مشهور مقدّم بر حقيقت است . و گروهى پنداشتند بايد حقيقت زمين سوى بالا بگردد و بالا به جانب زمين ، مانند آدمى كه به پاى آويخته شود ، و چون در ويرانى و خرابى شهر به سبب باريدن سنگهاى آسمانى كه در قرآن مصرّح آمده ، اينگونه واژگونه شدن تعقّل نمىشود ، جماعتى به مبالغه آن را نسبت به پر جبرئيل دادند كه او مىتواند شهرى را از زمين بكند و وارونه بر زمين افكند و گاه مبالغه كرده به نزديك آسمان بردند . و اثبات اين امور نه در قرآن است و نه در خبر متواتر ، و چون از قدرت خداوند بعيد نيست ، بايد به امكان آن قناعت كرد نه اصرار در وقوع . « 2 »
مؤلف : ابو بكر عيّاش گفت كه باقر عليه السّلام را پرسيدم كه خداى زنان را به گناه مردان بگرفت در عهد لوط ؟ گفت : نه ! چنانكه مردان به مردان مشغول بودند ، زنان به زنان مشغول بودند .
علّامه شعرانى : ابو بكر عيّاش قارى معروف است ، راوى عاصم و روايت او مخالف روايت سابق است كه خداوند چند هزار مرد را هلاك كرد ، براى آنكه سى و چند نفر آنان لواط مىكردند و آن آيهء قرآن كه فرمود :
وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً
. « 3 » و چون اين روايات مخالف يكديگر است و صحّت هيچ يك معلوم نيست و دانستن آن از ضروريّات نيست ، توقّف بايد كرد . و آنچه ضرورى است ، عدالت خداوند است كه رنج بىگناهان را بىعوض نمىگذارد . « 4 »
هامش
( 1 ) . هود ( 11 ) آيهء 82 .
( 2 ) . روح الجنان ، ج 6 ، ص 306 .
( 3 ) . انفال ( 8 ) آيهء 25 .
( 4 ) . روح الجنان ، ج 6 ، ص 307 .