گفت : - على زعمهم في هذا الرواية - ادخل و إن كان الشيطان معك . از سر ضجارت خر در كشتى رفت و ابليس با او . چون نوح نگاه كرد ، ابليس را ديد ، گفت : تو به دستورى كه آمدى در اينجا ؟ گفت : به دستورى تو ! گفت : كى ؟ گفت : نه خر را گفتى : ادخل و إن كان الشيطان معك ، من با خر بودم آن ساعت به آن آواز در كشتى آمدم .
علّامه شعرانى : اگر اين قول صحيح باشد دليل بر عنايت خداوند است بر حفظ مورچه تا مردم آن را زير پاى لگدمال نكنند . و در عرائس ثعلبى گويد : نوح مورچه را در طبقهء سوم نزد خود جاى داد تا از ديگر حيوانات كه در طبقهء دوم بودند آزار نبيند .
اشاره بدان است كه مؤلف اين روايت را صحيح نمىداند . و چنانكه گفتيم ، علماى ما از نقل قول ضعيف باك نداشتند تا توهّم نشود به عمد هرچه را موافق خود نمىديدند ، اسقاط مىكردند . و مخالفان پندارند بسيارى از مطالب صحيح از دست رفته است و علما بايد قول موافق و مخالف و قوى و ضعيف همه را نقل كنند . غايت آنكه اگر لازم ديدند ، علّت ضعف ضعيف را نيز بگويند . و مىتوان گفت : اصلا ابليس از آب زيان نمىبيند و غرق نمىشود و هلاك به آب ، خاصّ حيوانات عنصرى است . « 1 »
وَ نادى نُوحٌ ابْنَهُ وَ كانَ فِي مَعْزِلٍ
. « 2 »
مؤلف : و گفتند نام اين پسر كنعان بود .
علّامه شعرانى : پيش از اين گفتيم كه به قول اهل كتاب ، كنعان نوادهء نوح است و آنها يام را نمىشناسند و از اينكه يك پسر نوح مخالفت پدر كرد و غرق شد ، خبر ندارند و اين واقعه خاصّ قرآن است ، و اينكه اهل كتاب گويند : حكايات قرآن از تورات گرفته شده ، صحيح نيست و اگر چنين بود ، هيچ علّت نداشت اين حكايت بر آن مزيد شود . « 3 »
هامش
( 1 ) . همان .
( 2 ) . هود ( 11 ) آيهء 42 .
( 3 ) . روح الجنان ، ج 6 ، ص 276 .