و وصف آتش بديذن كرد ، چنانك وصف كرد او را بسخن گفتن . قوله :
« نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَ تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ » .
« 1 »
همچنانك آسمان و زمين را بسخن گفتن وصف فرموذ :
« قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ . »
« 2 »
و بعضى گفتهاند : « نار » ؛ يعنى : اسم جانورى آتشى است كه سخن گويذ ، و بيناييى و شنواييى دارذ ، او را تغيظى و زفيرى بوذ . « 3 »
و بعضى [ 133 - پ ] گفتهاند : عبارتى است از مقابله و محاذات ، چنانك گوييى بطريق عرف :
« داري ترى دارك و داري ينظر الي دارك » ؛
يعنى : سراء من سراء تو مىبينذ و خانهء من به خانه تو مىنگرذ . « 4 »
و گفتهاند : اين مقلوبست ؛ اي : اذا راوها . « 5 »
و گفتهاند : مضاف ، محذوفست . و تقديرش چنين است :
« اذا رأتهم خزان جهنم و زبانيها » ؛
يعنى : چون بهبينند خازنان دوزخ و زبانيه را . « 6 »
هامش
( 1 ) - ق / 30 .
( 2 ) - فصلت / 11 .
( 3 ) - تفسير فخر 24 / 55 .
( 4 ) - كشاف 3 / 267 ، رازى 8 / 256 .
( 5 ) - تفسير فخر 24 / 55 : « انما جاء مؤنثا على معنى النار » . و با اين ترتيب ، نيازى به اين توجيه نيست .
( 6 ) - رازى 8 / 256 .