است كه او به شأن نزول آيات و رويدادهاى زمان نبوّت نيز توجّه داشته و به وقايع مربوط به آيات نيز اشاراتى دارد و چنانچه حكم آيهاى به آيهاى ديگر منسوخ شده باشد آن را نيز از نظر دور نكرده و به منسوخ بودن آن آيه اشاره مىكند ؛ به عنوان مثال در آيهء
« يا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ . . . »
« 1 » گويد : تا ايذر محكم است . باقى آيت منسوخ است .
قرائت
قرائتهاى اين كتاب غالبا بر اصول قرّاء اهل سنّت است و گاهى قرائتها را به اصحاب آنها نسبت مىدهد . از جملهء اين افرادند : ابو عمرو ، يعقوب ، ابن كثير ، ابن محيصن ، خفاف ، يعقوب خضرمى ، كسايى ، بو موسى ، دهّان ، حمزه ، بزّى ، ابن فليح و . . .
مسئوليت شرعى و تقواى علمى ، مفسّر را بر آن مىدارد تا تفسير و ترجمهء آيهها را برپايهء قرائت مرجّح و يا در صورت عدم ترجيح يكى از قرائتها ، ترجمه را بر اساس همهء قرائتها تقرير كند كه چند نمونه از اين روش را در ذيل مىآوريم :
- قوله تعالى :
« وَ إِخْوانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الغَيِّ . . . »
« 2 » : و در غى و كومى مىكشند و در آن مىرانند و بر آن مىدارند . و قرئ :
« يَمُدُّونَهُمْ »
( ضمّ ياء و كسر ميم ) : ايشان را در كومى افزايند .
- قوله تعالى :
« وَ جاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرابِ . . . »
« 3 » ، « معذرون » ( با تشديد ) :
عذرسازاناند ؛ و « معذرون » ( با تخفيف ) : خداوندان عذر ، عذر بازنمايندگان .
عذر فلان إذا زور عذرا و أعذر فلان إذا أتى بما يعذر به . يقال أعذر من أنذر .
« وَ جاءَ الْمُعَذِّرُونَ »
( مشدّد ) : آمدند قوم عذرسازان از عرب تا دستورى دهند ايشانرا باز نشستن را از غزات تبوك .
« وَ جاءَ الْمُعَذِّرُونَ »
( مخفّف ) : آمدند
هامش
( 1 ) . انفال / 65 .
( 2 ) . اعراف / 202 .
( 3 ) . توبه / 90 .