نيست كه آن دو هم در نظر عرف دو جنس باشند ، و سركه و انگور دو جنس جدا مىباشند ، و خلاصه اينكه در غير موارد ذكر شده در روايات در يك چيز بودن و دو چيز بودن ملاك نظر عرف است و فرع بودن چيزى براى اصلى از اصول ملاك يك جنس بودن نيست .
شرط دوم ربا
مكيل و موزون بودن جنس است ، بنابر اين در چيزهاى شمردنى مثل گردو ، و در چيزهاى متر كردنى مثل پارچه ، و چيزهايى كه اندازهگيرى آن به نظر خريدار و مشترى است مثل لباسهاى دوخته و چهارپايان و درختان خرما و غير آنها ، ربا نمىآيد و به زياد و يا كم مىشود فروخت .
مسأله 1 - ملاك مكيل و موزون بودن هر جنسى زمانى است كه آن جنس را مىفروشند و آنچه عدهاى گفتهاند كه ملاك زمان پيغمبر صلىالله عليه وآله و سلم است دليل محكمى ندارد .
مسأله 2 - جنسى كه در بعضى از شهرها با وزن و در بعضى ديگر با شماره و غير آن فروخته مىشود مشهور آن است كه هر شهرى حكم خودش را دارد ولى اظهر آن است كه آن جنس ربوى نيست حتى اگر با وزن بفروشند ولى احتياط مستحب است كه آن را ربوى حساب كنند و همچنين است اگر چيزى در يك شهر با وزن و غير آن فروخته مىشود ، مثل تخم مرغ كه در اين زمان حتى در يك مغازه دو جور خريد و فروش مىشود ، ربوى نيست .
مسأله 3 - چيزى كه با وزن فروخته مىشود و از يك جنس است بايد عوض آن را هم با وزن حساب كنند ، ولى اگر پيمانه هم مثل وزن دقيق باشد مثل قوطىهاى كنسرو ماهى كه با ماشين پر مىشود و مقدار معينى دارد اگر عوض آن را با پيمانه و يا وزن حساب كنند جايز است و ملاك دقت در مقدار است كه زيادهاى كه سبب ربا مىشود لازم نيايد .
مسأله 4 - ملاك در اينكه چيزى وزنى يا پيمانهاى باشد نظر نوع مردم است بنابراين اگر چيزى كه نوع مردم آن را بدون وزن و يا پيمانه مىفروشند كسى به دلخواه خود با وزن و يا پيمانه بفروشد ربوى حساب نمىشود .
مسأله 5 - آب و خاك و مانند اينها كه با وزن و يا پيمانه نيست ربوى نيست ولى بعضى از خاكها مثل خاك سرخ و ارمنى كه با وزن فروخته مىشود ربوى است و همچنين است بعضى از آبهاى معدنى كه در زمان ما در شيشه و مانند آن پيمانهاى مىفروشند ربوى حساب مىشود .
مسأله 6 - ميوههايى كه وقتى بر درخت است بدون وزن و پيمانه فروخته مىشود و وقتى چيده شد با وزن و پيمانه مىفروشند ظاهر آن است كه هر حالى حكم همان حال را دارد بنابراين وقتى ميوه بر درخت است ربوى نيست و وقتى چيده شد ربوى مىشود .