آن شده حلال بودن آنچه گرفته خالى از اشكال نيست بلكه ظاهر ، حرمت آن است و به هرحال رباهايى كه هنوز نگرفته و طلبكار است نمىتواند بگيرد ، و سرمايهاش بعد از اسلام او هر جا هست از مال خود اوست و مىتواند اگر نزد ربا دهنده است از او بگيرد .
مسأله 14 - كسى كه معاملهاى را انجام داد و تقليد مىكرد از مجتهدى كه آن را ربوى نمىدانست بعدا تقليد كرد از مجتهدى كه آن را ربوى مىداند چه از باب رجوع از ميت به حّى يا از باب تبعيض در تقليد ، رباهايى كه تا وقت تقليد دوم گرفته حلال است ، ولى بعد از تقليد از دومى ديگر نمىتواند ربا بگيرد ، و همچنين است اگر مجتهدى رأى او عوض شود ، ولى صحت معاملات قبل و حليت ربا در صورتى است كه متعاملين هر دو تقليدشان و يا اجتهادشان متفق برصحت باشد و در صورت اختلاف ، معامله از اول باطل است .
مسأله 15 - اگر كسى مالى به او به ارث برسد و شك در حرمت آن داشته باشد از جهت احتمال بودن ربا در اموال كسى كه از او ارث برده هفت صورت دارد كه چند صورتى كه آن مال تماماً حلال است از اين قرار است :
1 - شك داشته باشد در اينكه آيا مورث ربا مىخورده يا نه .
2 - بداند كه ربا مىخورده ولى نداند بر وجه حرام بوده يا حلال يعنى نداند كه آيا به طريقى از طرق فرار از ربا حلال بوده يا نه ؟
3 - در صورتى كه احتمال دهد كه مورّث يعنى كسى كه از او ارث برده حرمت ربا را نمىدانسته و بعد از دانستن از ربا توبه كرده بنابر اقوى .
4 - اينكه نداند از مال ربا در عين اموال موجود هست يا نه اگر چه مىدانسته كه ربا مىخورده كه در اين صورت مال موجود حلال است .
و اما صورتهايى كه مقدار ربا در مال حرام است از اين قرار است :
1 - بداند كه ربا در مال موجود بوده و شك داشته باشد در اينكه آيا صاحب مال آن را اصلاح كرده مثلًا صاحب آن را راضى كرده يا نه .
2 - اينكه بداند مال ربا تلف شده و عوض آن در ذمه مورث آمده ولى نمىداند ذمه خود را برى كرده يا نه بنابراين ذمه او مشغول است و بايد از مالى كه مانده ذمه او را برى كند .
3 - اينكه بداند مال ربا تلف شده ولى نداند كه آيا قبل از تلف صاحب آن را راضى كرده كه عوض آن در ذمه نيامده باشد يا راضى نكرده ، كه در اين صورت بنابر اقوى بايد ذمه او را از مال برى كند .
شرايط رباى حرام
اگر چنانچه معامله ، خريد و فروش و مانند آن است ، دو شرط دارد :
1 - اگر آن جنس ربوى اتحاد جنس داشته باشد يعنى چيزى را بخواهند به مثل خودش معامله كنند مثل گندم به گندم و بخواهند زياده بگيرند يا بدهند ولى اگر مقدارها مساوى باشد جايز است .