بدست آورده اگر مجهول المالك است معامله مجهول المالك نمايد يعنى صدقه بدهد به فقير از طرف مالكش و اگر مالك آن معلوم است او را راضى كند به لحاظ اينكه جمعى آن را حرام دانستهاند ولى دليل حرمت درست نيست .
مسأله 10 - اگر كسى بداند معاملات ربويه باطل است ، و از آن راه مالى بدست آورد با توبه از ربا آن مال حلال نمىشود ، و بايد به دستورى كه براى مال حلال مخلوط به حرام گفته مىشود عمل نمايد ، و همچنين است اگر جاهل به موضوع بوده يعنى نمىدانسته كه جنسى را كه با آن معامله كرده ربوى بوده و آنچه در مسأله 9 گفته شد مخصوص جاهل به حكم است .
مسأله 11 - اگر كسى مالى به ارث به او برسد كه بداند كسى كه مال را از او ارث برده ربا مىخورده پس اگر مقدار و صاحب آن معلوم است بايد به صاحبش بدهد و اگر مقدار يا صاحب آن معلوم نيست و آن وارث تصميم دارد كه در آينده مرتكب ربا در معاملات خودش نشود آن مال بر او حلال است و اگر مقدار مال معلوم و معين است و صاحب آن معلوم نيست باز هم براى او حلال است و لازم نيست آن را به دستورى كه براى مجهولالمالك گفته مىشود صدقه بدهد ، ولى اگر تصميم ندارد كه در آينده مرتكب ربا نشود مقدار ربا براى او حلال نيست ، اگر چه احتياط مستحب در تمام صورتها اين است كه از آن مقدار ربا چه معلوم و معين و چه مجهول و مخلوط و چه معلوم المالك و چه مجهول المالك باشد اجتناب نمايد .
مسأله 12 - اگر مقدار ربا در جايى كه حرام است معلوم باشد و مالك آن نيز معلوم باشد بايد به او برگردانند و اگر صاحب آن مجهول باشد بايد آن را به دستور حاكم شرع از طرف صاحبش صدقه بدهند و اگر تلف شده بايد عوض آن را از باب مظالم به دستور حاكم شرع صدقه بدهند ، و رجوع به حاكم شرع بنابر احتياط واجب است بلكه اظهر همين است .
و اگر صاحب آن معلوم است و مقدارش مجهول است بايد با مالك آن مصالحه نمايد ، و اگر راضى به مصالحه نشد يا هر دو راضى به مصالحه نيستند ، بايد مقدارى كه از حد يقين زيادتر است تنصيف نمايد و نصف آن را به كسى كه احتمال مىدهد مال او باشد بدهد ، و بعضى گفتهاند در اين فرض قرعه بزنند ولى قرعه كفايت نمىكند .
و اگر مقدار و مالك آن مجهول است بايد خمس آن را بدهند كه به مصرفى كه ساير خمسها دارد برسد ، همين طورى كه حكم هر مال حلال مخلوط به حرام اين است كه در اين فرض خمس آن را بدهند و بايد دانست كه اين خمس غير از خمسى است كه براى وجوه ديگر مثل درآمد كسب واجب مىشود ، بنابراين اگر كسى از منفعت كسب خمس به او تعلق گرفته و مال او هم مخلوط به حرام است بايد اول خمس مال مخلوط را جدا كند و بعد خمس چهار قسمت باقيمانده را نيز بايد بدهد .
مسأله 13 - كافر بعد از اينكه مسلمان شد اگر تصميم داشته باشد كه بعد از اسلام ربا نخورد ربايى كه تا وقت اسلام آوردن گرفته ، اگر چه موجود باشد در مال او ، برايش حلال است ، چه از مسلم گرفته باشد يا از كافر ، ولى اگر تصميم داشته باشد كه بعد از اسلام هم ربا بخورد اگر چه معتقد به حرمت
رساله عمليه هداية المتقين (به انضمام رساله مضاربه و مسائل ديگر روز) (فارسى) — صفحة 553
مساهمون: الشيخ محمد على إسماعيل پور القمشهاى
ص٥٥٣