مانند اينها از مال او شود كه آن را اصطلاحا شرط نتيجه گويند اين شرط صحيح بودنش اشكال دارد ، بلكه اظهر اين است كه اين شرط صحيح نيست و اينگونه معاملات با سبب خاص خود متحقق مىشود .
سود مضاربه
مسأله 22 - به مجرد اينكه معامله انجام شد كه به حسب قيمت بازار سودآور است عامل حصه خود را شريك مىشود ، اگرچه هنوز فروشى واقع نشده و سودى بدست نيامده باشد ، و اين سود به اين طور اگر مال حساب نشود به عنوان حق براى عامل سهمش محفوظ است ، و با فسخ مالك اين سهم از بين نمىرود بلكه بايد فروش واقع شود تا سهم او نقد شود و به او بدهند ، يا مالك به طور مناسب او را راضى كند ، ولى تا وقتى سود نقد نشده و تقسيم نگرديده هر خسارتى به مال وارد شد از سود كم مىشود .
مسأله 23 - سود مضاربه پشتوانه سرمايه است تا وقتى كه مضاربه فسخ نشده و يا قسمت متحقق نگشته ، بنابراين وقتى مضاربه فسخ شد و سود قسمت شد ديگر ضررى كه به سرمايه بخورد سود آن را جبران نمىكند ، و مشهور اين است كه استقرار ملكيت سود بعد از قسمت و فسخ است ، ولى اقرب اين است كه هر وقت سود را تقسيم كردند ديگر ضررهاى بعد از آن به آن جبران نمىشود اگرچه مضاربه فسخ نشود ، پس اگر ماه به ماه سود را تقسيم كنند و مضاربه را فسخ نكنند ضررهاى بعد ، از سودهاى بعد كم مىشود نه از اين سود تقسيم شده ، و نيز گفتهاند كه تا سود قسمت نشده اگر مضاربه فسخ شود هم باز ضرر با سود جبران مىشود ولى در اين صورت هم بعيد نيست كه بگوييم اگر سود نقد شد و فسخ حاصل شد ديگر ربطى به سرمايه ندارد اگر چه قسمت نشده باشد ، پس اگر سود جدا شده و قسمت نشده هر چه از سرمايه تلف شد از اين سود كم نمىشود ولى اگر سود با سرمايه مخلوط است و مضاربه فسخ شده به نسبت سود از ضررى كه بر كل مال وارد شده از سود هم كم مىشود .
عامل امين است
مسأله 24 - عامل در مضاربه امين است بنابراين اگر سرمايه يا سود در دست او تلف شد ضامن نيست ، مگر در سه صورت :
1 - در صورتى كه خيانت كرده باشد مثل اينكه بعض مال مضاربه را خورده باشد و يا چيزى با آن براى خود خريده باشد و پول آن را از اين مال داده باشد .
2 - تفريط كرده باشد يعنى مثلًا مال را در جاى امن قرار نداده باشد .
3 - تعدّى كرده باشد مثل اينكه مخالفت مالك كرده باشد در آن دستورى كه داده ، مثل اينكه چيزى كه او گفته بخرد نخريده باشد و يا مخالفت كرده باشد با نهى او مثل اينكه گفته باشد مال را به جايى نبرد ، و يا به مسافرت نبرد و او برده باشد . بنابراين ضامن است اگرچه در دو صورت اخير به آفت آسمانى مال از بين برود .