اينكه زمين را تحويل گرفت اگر چه مشغول عمل هم نشده باشد به هم زدن مزارعه بدون رضايت هر دو جايز نيست ولى اگر در ضمن صيغه مزارعه شرط كرده باشند كه يكى از آن دو و يا هر دو حق به هم زدن معامله را داشته باشند مىتوانند مطابق قراردادى كه گذاشتهاند معامله را به هم بزنند .
مسأله 2242 - اگر بعد از قرارداد مزارعه مالك يا زارع بميرد ، مزارعه به هم نمىخورد و وارثشان به جاى آنان است ، ولى اگر زارع بميرد و شرط كرده باشند كه خود زارع زراعت را انجام دهد ، مزارعه به هم مىخورد و چنانچه زراعت نمايان شده باشد ، بايد سهم او را به ورثهاش بدهند و حقوق ديگرى هم كه زارع داشته ورثه او ارث مىبرند و اگر چيدن زراعت براى زارع ضرر داشته باشد و براى مالك باقيماندن آن ضرر نداشته باشد بايد زراعت باقى بماند و اجاره زمين را به مالك بدهند و تفصيل اين مسأله از آنچه در مسأله 2231 گذشت معلوم مىشود .
مسأله 2243 - اگر بعد از زراعت بفهمند كه مزارعه باطل بوده چنانچه تخم مال مالك بوده حاصلى هم كه به دست مىآيد مال اوست و بايد مزد زارع و مخارجى را كه كرده و كرايه گاو يا حيوان ديگرى را كه مال زارع بوده و در آن زمين كار كرده به او بدهد ، و اگر تخم مال زارع بوده زراعت هم مال اوست و بايد اجاره زمين و خرجهايى را كه مالك كرده و كرايه گاو يا حيوان ديگرى كه مال او بوده و در آن زراعت كار كرده به او بدهد و اگر غير از زمين چيز ديگرى نداده است فقط اجاره زمين را به طور معمول بايد به او بدهند .
مسأله 2244 - اگر تخم ، مال زارع باشد و بعد از زراعت بفهمند كه مزارعه باطل بوده چنانچه مالك و زارع راضى شوند كه بااجرت يا بىاجرت زراعت در زمين بماند اشكال ندارد و اگر مالك راضى نشود ، اگر به واسطه چيدن زراعت ضررى به او متوجه شود و براى مالك باقىماندن زراعت ضرر ندارد نمىتواند زارع را مجبور كند به چيدن زراعت و اگر چيدن آن براى زارع ضرر ندارد مثل قصيل كه خريدار دارد براى خوراك حيوانات و چيدن آن ضرر نداشته باشد ولى باقىماندن آن براى مالك ضرر داشته باشد مالك مىتواند زارع را مجبوركند به چيدن آن و اگر چيدن براى زارع ضرر دارد و ماندن آن براى مالك ضرر دارد بايد به مصالحه كار را تمام كنند و مالك هم نمىتواند زارع را مجبور كند
رساله عمليه هداية المتقين (به انضمام رساله مضاربه و مسائل ديگر روز) (فارسى) — صفحة 403
مساهمون: الشيخ محمد على إسماعيل پور القمشهاى
ص٤٠٣