به اثبات نرسد ، نمىبايست هيچ حقّى از اين حقوق سهگانه از وى ناديده گرفته شود .
قاضى محكمه براى رسيدن به واقع بايد متوجه باشد در اثناى اعطاء حقّ به صاحبش ، عامل غصب حقّى ديگر نشود و لذا :
1 - مىبايست مساوات و برابرى را بين شاكى و متشاكى رعايت كند .
قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله :
« مَنِ ابْتُلِىَ بِالقَضاءِ بَيْنَ الْمُسْلِمينَ فَلْيَعْدِلْ بَيْنَهُمْ فى لَحْظَتِهِ وَ اشارَتِهِ وَ مَقْعَدِهِ وَ مَجْلِسِهِ » « 1 »
2 - مىبايست سخن هر دو طرف دعوا را بشنود و قبل از آن حكمى صادر نكند .
قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله :
« اذا اتاكَ الْخَصْمانِ فَلا تَقْضِ لِواحِدٍ حَتّى تَسْمَعَ مِنَ الْآخَرِ فَانَّهُ اجْدَرُ انْ تَعْلَمَ الْحَقَّ » « 2 »
3 - مىبايست وضعيت جسمانى و روحانى متعادل داشته باشد .
عن رسول اللَّه صلى الله عليه و آله :
« انَّهُ نَهى انْ يَقْضِىَ الْقاضِى وَ هُوَ غَضْبانٌ اوْ جائِعٌ اوْ ناعِسٌ » « 3 »
4 - مىبايست به ادله رجوع كند و از صدور رأى بر طبق قياس و ظنّ و وهم بپرهيزد .
قال الصادق عليه السلام :
« مَنْ شَكَّ اوْ ظَنَّ فَاقامَ عَلى احَدِهِما فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ ، انَّ حُجَّةَ اللَّهِ هِى الْحُجَّةُ الْواضِحَةُ » « 4 »
هامش
( 1 ) - كسى كه مبتلا به قضاوت بين مسلمانان شد در نگاه و اشاره و موضع قعود و جلوس به عدل رفتار كند . ( كنز العمال - 15032 ) .
( 2 ) - وقتى دو نفر براى قضاوت نزد تو آمدند ، تا حرف ديگرى را نشنيدهاى براى اولى آنها قضاوت منما كه اين به شناخت حقيقت سزاوارتر است . ( بحار الانوار - جلد 104 - صفحه 277 ) .
( 3 ) - پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نهى فرمود از اينكه قاضى در حال قضاوت خشمگين يا گرسنه و يا در حال چرت زدن باشد . ( مستدرك الوسايل - جلد 17 - صفحه 349 ) .
( 4 ) - كسى كه شك يا گمان نمايد و بر آنهابايستد و حكم براند عملش نابود مىشود . همانا حجّت خدا واضح و آشكار است . ( وسايل الشيعه - جلد 18 - صفحه 25 ) .