از تواضع اين است كه در نشستن به پائين مجلس راضى باشى و به هر كه برخورى سلام كنى و طول دادن بحث و مجادله را وانهى گرچه حق با تو باشد و خوش نداشته باشى كه تو را به تقوى بستايند .
اين تواضع است كه چنين باشى . پس بر انسان واجب است به روح خودش برگردد و تواضع خودش را مطالعه كند و بفهمد .
كتاب كوچكى است به نام مصباح الشريعه - كه به امام صادق عليه السلام منسوب است - مىفرمايد :
التَّواضُع اصلُ كُلِّ خيرٍ ؛
تواضع منشأ خيرات است .
انسان متواضع به همه خيرات نايل مىشود .
يَعْرِفُهَا أَهْلُ السَّمَاءِ ؛
متواضع را اهل آسمانها مىشناسند .
و او را به عظمت ياد مىكنند .
وَ لَيْسَ لِلَّهِ - عَزَّ وَ جَلَّ - عِبَادَةٌ يَقْبَلُهَا وَ يَرْضَاهَا إِلَّا وَ بَابُهَا التَّوَاضُعُ ؛
و عبادتى براى خدا - عز و جل نباشد - جز كه از تواضع خيزد .
هر عبادتى بايد از راه تواضع به مقبوليت برسد و راه قبولى عبادات تواضع است .
تواضع است كه انسان را در پيشگاه اللَّه خاضع مىكند . جملهاى در قرآن براى پيغمبر گرامى نازل شده است كه برنامه تواضع را به جهانيان مىآموزد و آن جمله اين است :
« وَ اخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ » ؛ « 1 »
و براى آن مؤمنانى كه تو را پيروى كردهاند ، بال خود را فرو گستر .
اى قرآن عزيز ، اى برنامه آسمانى ، اى نور پروردگار ، اى زنده كننده دلها چه آثارى باقى مىگذارى ، و اى اولين موجود عالم خلقت و اى بهترين خلق شدهها از عالم جهان و تكوين « وَ اخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ » ؛ در مقابل مؤمنين تواضع كن .
هامش
( 1 ) سورهء شعراء ، آيهء 215 .