كه قرآن را داريد پياده مىكنيد متوجه باشيد . اين خطاب را به پيامبر گرامى مىفرمايد :
وَ اخْفِضْ جَنَاحَكَ .
پس خطاب براى همه اقشار است ؛ يعنى اى دبير و معلم وقتى - كه به بچه و دانش آموز درس مىگويى - در مقابل دانش آموزان خضوع كن ، در مقابل آنها با رأفت و رحمت صحبت كن . اى كسى كه درس مىخوانى ، دانش آموز محترم ، در مقابل معلم و دبير خاضع باش و صميمانه . اى مدرس - كه در مقابل طلاب محترم درس مىگويى - خاضع باش . اى طلاب عزيز در مقابل مدرسه خاضع باش كه امام صادق عليه السلام فرمود : « وَ لَا تَكُونُوا عُلَمَاءَ جَبَّارِين ؛ « 1 » و دانشمندان جبار نباشيد » .
اين خطاب براى همه است ؛ علماى ديكتاتور ، دانشمند ديكتاتور ، مدرس ديكتاتور معلم ، دبير و استاد دانشگاه نبايد ديكتاتور باشند . در مقابل هم صفا ، صميميت ، خضوع و تواضع داشته باشيد ، به فرمانده مىگويد : اى فرمانده لشكر ، در مقابل سربازانت خاضع باش . اى سرباز ، در مقابل فرماندهات خاضع باش . آن تواضع بر اين و اين تواضع بر آن . آيا تو از پيغمبر گرامى بالاتر و والاترى ؟ اين خطاب براى تو است ، اى فرمانده لشكر : « وَ اخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ » . اى مدرس « اخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ » . اى رئيس و مرئوس اداره - كه ملت نيازمند خير و فعاليت تو هستند - در مقابل مراجعه كنندگان متواضع باش . آن ادارى در مقابل مراجعه كننده تواضع كن . اى مراجعه كننده ، در مقابل اداريانى كه فعاليت به نفعت دارند ، تواضع كن . اى كارفرما ، در مقابل كارگر تواضع كن . اى كارگر ، در مقابل كارفرما صميميت داشته باش . اى قاضى و دادستان - كه با مردم معامله دارى - در مقابل مجرمان و متهمان كه صحبت مىكنى ، با كمال تواضع و آرامى سخن بگو . دادستان ديكتاتور نباش ، قاضى ديكتاتور نباش . و لو حكم ضرب مىنويسيد ، با كمال اخلاق رفتار نماييد . اخلاق تواضع برنامه عام اسلامى است . اگر ملت با هم متواضع بشوند ،
هامش
( 1 ) أمالى الصدوق ، ص 359 .