بشنود مىشنود ، قوه سامعه مركز نزول برخى از گناهان است و بندر وارداتى گناه به مركز كشور مغز است ، قوه باصره آن هم مركز برخى از گناهان است و با قوه باصره انسان گناهانى انجام مىدهد . و فقط گناهى از قوه باصره به نظر ما آمده كه نگاه كردن مردى به زن اجنبى از روى شهوت و نگاه زن به مرد از روى شهوت نيست . قوه باصره گناهان زيادى دارد . كسى كه قلم به دست مىگيرد و مطالبى را مىنويسد كه اضلال كننده است ، به كمك قوه باصره اين مطلب را نوشته است . مهمترين جنايت را اين قوه انجام داده . كسانى كه آن كتابهايى كه نبايد بخوانند ، مطالعه كنند ، اين يكى از جنايتهاى مهم قوه باصره است . و كسانى كه مطلبى را و غذايى را نبايد بخورند و مىخورند ، هر ذائقه انسانى ، هر گناهى را كه از راه غذا و چشيدن و لذت و طعام مىبرد ، آب خنك خوردنش ، اگر چنان كه حرام باشد ، از اين گناهان قوه ذائقه است .
اينها قواى انسانى هستند كه هر يك از اينها راهى است كه معصيت از اين راه به روان انسان وارد مىشود :
« إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤَادَ كُلُّ أُولئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا » ؛ « 1 »
گوش و چشم و قلب ، همه مورد پرسش واقع خواهند شد .
پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله مىفرمايد : گوش تو مسؤول است و چشم تو مسؤول است . و سپس از اين راهها دلت مسؤوليت دارد . گويا پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىفرمايد : خداى رحمت كند انسانى را كه از ناحيه اين قواى خمسه ظاهرى خداى را مخالفت نكند و حيا كند از خدايى كه اين نعمتها را داده . چه نعمتهاى عظيمى و چه نعمتهاى بزرگى كه علما در اين بحث بيان مىكنند ، تمام موجودات عالم به پنج بخش تقسيم مىشوند . هر بخشى را شما به وسيله يكى از اين قوا درك مىكنيد . بخشى از موجودات عالم را با قوه سامعه مىفهميد ؛ مانند اصوات . و بخش ديگر از موجودات به وسيله قوه باصره درك مىكنيد كه اگر اين قوه را نداشته باشيد ، يك پنجم موجودات عالم براى شما علل الابد مخفى خواهد بود . و اگر قوه ذائقه نباشد براى انسان ، يك بخش مهمى از
هامش
( 1 ) سورهء اسراء ، آيهء 36 .