نفس يا قلب زايغ
يكى ديگر از حالات و صفات ساقط كننده قلب ، زيغ است كه در اثر گناه حاصل مىشود . زيغ حالتى است در قلب كه همواره انسان بر سر دو راهىها و در هنگام انتخاب راه در اعتقاد و در اخلاق و در عمل راه انحراف و مسير منحرف را انتخاب مىكند . انسان پيوسته در همه شؤون زندگى و در تمام لحظات عمرش و در ابعاد اعتقادى و اخلاقى و عملى و در امور ظاهرى و باطنى و . . . بر سر دو راهىها قرار مىگيرد . و سعادتمند كسى است كه در همهء موارد ، فقط راه خدا و صراط مستقيم و صحيح را انتخاب نمايد ، ولى كسى كه قلبش دچار زيغ شده باشد ، هميشه راه مقابل حق را بر مىگزيند . خداوند متعال در آيهء 7 سورهء آل عمران مىفرمايد :
« فَأَمَّا الَّذِينَ فِى قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ » ؛
آنان كه در دلهايشان زيغ است ، متشابهات قرآن را دنبال مىكنند ( تا بتوانند طبق خواسته خودشان آن را معنا كنند ) .
انتخاب آيات متشابهات قرآن مجيد به منظور اين كه بتوان مطابق خواستههاى شخصى برداشت نمود ، نمونهاى از زيغ و انحراف قلب است .
نفس قاسيه
يكى ديگر از حالات نفس و قلب قساوت است ؛ چنان كه در آيهء 13 سورهء مائده مىفرمايد :
« وَ جَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِيَةً » ؛
دلهايشان را سخت گردانديم .
و آيهء 16 سورهء حديد :
« فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ » ؛
دلهاشان قساوت پيدا كرده .
و همچنين در آيات ديگر ، اين صفت براى قلب ذكر گرديده است . قساوت حالت سختى و سفتى است مانند سنگ و آهن كه هيچ چيز در آنها نفوذ و تأثير نمىكند . گاهى قلب چنين مىشود كه هيچ موعظه و اندرز و عبرتى و هر چيزى كه سبب تنبه و