مجيد سورهء قيامت آيهء 1 و 2 مىفرمايد :
« لَا أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيَامَةِ * وَ لَا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ » ؛
سوگند به روز قيامت ، و سوگند به نفس لوامه .
بديهى است چيزهايى كه خداوند بر آنها سوگند ياد فرموده ، به خاطر شرافت و قداستى است كه در آنها وجود دارد و در آيهء فوق ، خداوند متعال به نفس لوامه قسم ياد فرموده است . و البته چنين است كه اگر انسان نفس خويش را آن چنان تربيت نمايد كه در برابر گناه ، حالت پشيمانى و سرزنش به خويش در او حاصل شود به يكى از مراحل كمال دست يافته است .
نفس ملهمه
يكى ديگر از اوصاف نفس ، « ملهم » است ؛ چنان كه در سورهء شمس آيه 8 مىفرمايد :
« فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَ تَقْوَاهَا » ؛
خداوند متعال فجور و تقوى ، امور زشت و امور خير . نفس را به نفس الهام فرموده است ( به همان نفس زكيه كه در آيهء قبل اشاره فرمود و در بالا تحت عنوان نفس زكيه ذكر نموديم ) .
و البته در صورت عادت ، به گناه الهام از سوى خداوند قطع مىشود . در مقابل صفات و حالاتى كه به برخى از آنها اشاره نموديم و موجب كمال و سعادت نفس است ، حالات و صفاتى نيز وجود دارد كه سبب شقاوت نفس است كه ذيلًا قسمتى از آنها را ذكر مىكنيم .
نفس آثمه
اگر قلب و نفس انسان به گناه عادت كرد ، آن را « قلب آثم » يا « نفس آثمه » گويند ؛ چنان كه در سورهء بقره آيهء 283 مىفرمايد :
« وَ مَنْ يَكْتُمْهَا فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ » ؛
كسى كه ( گناه ) كتمان شهادت را مرتكب شود ، چنين كسى ( معلوم مىشود ) كه داراى قلب آثم است .
كسى كه معتاد به گناه است ، در ارتكاب گناه جرى است .