اطلاع آنان به گناه و كار زشت تن نمىدهند ، ولى در خلوت و اگر كسى نباشد ، به گناه و امور زشت آلوده مىشوند . و چنين قلبى به آنجا نرسيده كه همواره و در هر حال خدا را حاضر و ناظر بداند و قلبى نيست كه پيوسته با خدا باشد و به سوى او رجوع نمايد .
نفس يا قلب مهتدى
يكى ديگر از حالات قلب ، مهتدى است . قرآن مىفرمايد :
« مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَ مَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُ وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ » ؛
هيچ مصيبتى جز به اذن خدا نرسد ، و كسى كه به خدا بگرود ، دلش را به راه آورَد ، و خدا [ ست كه ] به هر چيزى داناست .
كسى كه مؤمن به خداوند شود ، خداوند قلب او را هدايت و راهنمايى مىكند ، قلب هدايت يافته در مسير عقايد و احكام الهيه به راه مىافتد ، راه را مىشناسد و مىفهمد برايش روشن مىشود كه بايد چه عقايدى را پيدا كند و سراغ چه اعمالى برود .
نفس مطمئنه
يكى ديگر از حالات معروف قلب و نفس طمأنينه است كه در قرآن مجيد مىفرمايد :
« أَلَا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ » ؛
همانا با ياد خداوند دلها طمأنينه و آرامش پيدا مىكند .
و در آخر سورهء والفجر مىفرمايد :
« يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ * ارْجِعِى إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً » .
اى نفس مطمئنّه ، خشنود و خداپسند به سوى پروردگارت بازگرد .
نفس مطمئنه ، نفسى است كه آرامش پيدا كرده است ؛ به اين معنا كه انسان چنان با هواهاى نفسانى خود مبارزه مىكند ، و با انجام واجبات و ترك محرمات به تربيت