نفس يا قلب مخبت
يكى ديگر از حالات زيباى نفس اخبات است و آن حالتى است كه انسان در برابر دستورات خداوند خاضع باشد . در آيهء 54 سورهء حج مىفرمايد :
« فَيُؤْمِنُوا بِهِ فَتُخْبِتَ لَهُ قُلُوبُهُمْ » ؛
ايمان به خداى آورند آن گاه قلوبشان در برابر او خاضع شود .
و چون قلب و نفس در پيشگاه خدا و دستوراتش خاضع و خاشع شد ، ديگر سر جنگ و نافرمانى و طغيان نسبت به احكام الهى نخواهد داشت .
نفس زكيه
يكى ديگر از صفات نفس و قلب پاكيزگى است ؛ چنان كه خداوند متعال در سورهء شمس چندين قسم به آفتاب ، ماه ، آسمان ، زمين ، و . . . ياد مىفرمايد . آن گاه مىفرمايد :
« قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا » ؛
رستگار كسى است كه نفس را تزكيه و پاكيزه نمايد .
بديهى است براى رسيدن به اين مرتبه نياز به كوشش زياد است ، قبل از هر چيز نفس از صفات رذيله پاك گردد و آن گاه زمينه براى جايگزينى صفات حسنه و رشد و كمال فراهم گرديده و انسان داراى نفس زكيه شود و به رستگارى و فلاح دست يابد .
نفس لوّامه
يكى ديگر از صفات نفس لوّامه است . « لوّام » يعنى كثير اللوم ، زياد ملامت كننده ، زياد سرزنش كننده . انسان ممكن است گاهى چنان باشد كه هر چه هم گناه كند ، هيچ گونه پشيمانى و ملامت در خويش احساس نكند كه چنين نفسى سقوط كرده است ، ولى نفسى هم هست كه بعد از لغزش و گرفتارى به گناه ، فوراً به خود باز مىگردد و خويشتن را قبل از هر كس مورد ملامت و سرزنش و توبيخ قرار مىدهد . چنين حالتى براى نفس يكى از حالات شريفه و مراتب بسيار خوب براى نفس است . در قرآن