عقايد انسانى و افعال انسانى چيست . پس در اينجا دو مطلب است : يكى عقايد انسان ، و يكى ملكات و صفات روحى انسان . عقايد مربوط به مغز است ، عقايد مربوط به فكر است ، عقايد انسان غير از صفات روحى انسان است ، عقايد انسان از افعال فكرى انسان است ، جزو افعال است تصورات و تصديقات انسانى افعال روحى و فكرى انسانى است ، اما صفات از الوان روح انسان است ، از اوصاف و ملكات روح انسان است . بنا بر اين ، اين خودش يك بحثى است كه انسان داراى عقايدى است ، انسان داراى افكارى است ، انسان داراى ملكات و اخلاقى است ، قهراً داراى افعالى است . رابطه عقايد انسان با افعال چيست ؟ و رابطهء اخلاق انسان با افعال چيست ؟ و قهراً اين هم پيش مىآيد كه رابطهء عقايد انسان و اخلاق انسان چيست ؟
اينجاست كه در رابطه عقايد و اخلاق با افعال بايد بگوييم كه افعال انسانى هم از عقايد سرچشمه مىگيرد و هم از اخلاق ، يعنى تصورات و تصديقات و باورهاى انسانى - كه به نام عقايد ناميده مىشود - سبب مىشود كه افعال انسان انجام بشود . پس باورها از قبيل موتور حركت شيئى است ، ماشينى است و آنها اين ماشين را به حركت در مىآورد . عقايد است كه انسان را حركت مىدهد به سوى كارهاى مختلفى كه از وى صادر مىشود ، و اعتقادات است كه انسان را بر طبق آن اعتقادات به حركت در مىآورد . حال ، اگر اعتقادات صحيح باشد و اعتقاد الهى باشد ، حركتها ، حركتهاى الهى خواهد بود . و اگر چنان كه غير الهى باشد ، حركت هم بر طبق او خواهد بود ؛ همچنان كه صفات انسان نيز مانند موتورى است كه انسان را حركت مىدهد به سوى افعال و اغلب افعال انسانى طبق همين صفت و اخلاقى كه در انسان موجود است صادر مىشود ؛ چنان كه آيهء شريفه هم اين نكته را اشاره مىكند كه :
« قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ » ؛
هر كس بر حسب ساختار [ روانى و بدنى ] خود عمل مىكند .
شاكلهء عبارت از طبيعت انسان است . « شاكله » تشكل روحى انسان است ، ملكات
گفتارها و نوشتارها در نشريات و مقدمه كتاب ها (فارسى) — صفحة 457
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٥٧