ديگر مىكنند در اين كه : كيفيت ارتباط ملكات در انسان با يكديگر چگونه است ؟
يعنى ملكه ناشى از كدام صفت است و ملكه ديگر است ريشهيابى مىكنند كه مثلًا فلان صفت از فلان صفت سرچشمه مىگيرد ، ظلم از تكبر سرچشمه مىگيرد . فرض كنيد اين صفت از آن صفت سرچشمه مىگيرد . كيفيت ارتباط صفات در علم اخلاق بحث مىشود و عمده نتايج صفات است ، بازتاب صفات است كه اين صفت چه نتيجهاى دارد براى انسان . يك صفتى كه در انسان موجود است ، صفت فاضله يا غير فاضلهاى ، چه نتايجى و آثارى براى انسان ، در حيات انسانى ، در روح انسانى نسبت به فرد و نسبت به جامعهء انسانى دارد ؟ از آثار و نتايج صفات بحث مىشود و بالاخره تقسيم صفات به صفات حسنه و صفات قبيحه ، يعنى مجموع اوصاف انسانى را به دو بخش منقسم مىكنند ، يك بخش صفات فاضلهء انسان ، و صفات حسنهء انسان كه به نام فضايل ناميده مىشود . بخش ديگر صفات قبيحهء انسان كه به نام رذايل ناميده مىشود و مجموع اوصاف انسان در علم اخلاق به اين دو بخش تقسيم مىشود و بعد وارد بحث مىشوند .
صفات فاضله را يكى يكى مىشمارند و در هر بحثى وارد مىشوند به اين كه ابتدا اين صفت در انسان از كجا پيدا مىشود و چه جورى بايد زياد و كم كرد و نتيجه وجود اين صفت چيست ؟ بعد در بارهء آن صفت بحث مىكنند . اگر از صفات فاضله باشد تعريف و تشويق مىكنند كه بايد ايجادش كرد و وسايل شدت او را ، تكامل او را ذكر مىكنند ، و اگر از صفات رذيله باشد بحث مىشود در اين كه بايد انسان بكوشد آن صفت را يا به كلى از خودش دور كند ، و يا اگر قدرت ازاله آن صفت و ريشهكن كردن آن را ندارد ، لااقل محدود كند كه اثر خارجى نگذارد . اينجا نكتهاى بايد ذكر شود ( البته اين جزو همين تقسيمات اوليه است كه به عنوان تقريباً مسائل اوليه اين ابحاث است ) و آن اين كه تأثير صفات در افعال و رابط بين صفات و افعال چيست ؟
ارتباط بين صفات نفسانى چه ملكات فاضله باشد ، يا ملكات رذيله باشد بين آنها و افعال انسانى چيست . چنان كه در اين ضمن اين بحث هم پيش مىآيد كه ارتباط بين
گفتارها و نوشتارها در نشريات و مقدمه كتاب ها (فارسى) — صفحة 456
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٤٥٦