مىدهد خمير و روغنى مىآورند ، خمير را لوله كرده دور سر وى همانند عمامهاش مىپيچند كه فرق سرش ، چون كاسهاى خالى مىماند و روغن را - كه استعداد حرارتش بيش از آب جوش است - ، بغايت داغ كرده ، بر فرق سر او مىريزند .
آخوند ، همان جا جان به جهان آفرين تسليم مىكند و نادر ، خندان از كيفيت دست و پا زدن آخوند راه خود را پيش مىگيرد . پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله فرمود :
« المؤمن إذا أذنب كان كأنّه صخرة عظيمة تقع عليه و الكافر إذا أذنب كان كأنّه ذباب وقع على أنفه ثمّ مرّ »
. « 1 »
ما هو العقل ؟
العقل في اللغة مصدر بمعنى الإمساك و الفهم و التدبّر و عند الشرع و عرف العقلاء : نور روحاني إلهي تدرك به النفس ما لا تدركه حواسّها الظاهرية و هو منبع العلم و أساسه و العلم يجري منه مجرى الثمرة من الشجرة و النور من الشمس و عن ابن عبّاس رحمه الله قال :
قال النبيّ صلى الله عليه و آله : لكلّ شيء آلة و عُدّة و أنّ آلة المؤمن و عدّته العقل ، و لكلّ شيء مطيّة و مطيّة المرء العقل ، و لكلّ شيء دعامة و دعامة الدين العقل ، و لكلّ قوم غاية و غاية العباد العقل ، و لكلّ قوم راع و راعي العابدين العقل ، و لكلّ تاجر بضاعة و بضاعة المجتهدين العقل ، و لكلّ أهل بيت قيّم و قيّم بيوت الصدّيقين العقل ، و لكلّ خراب عمارة و عمارة الآخرة العقل ، و لكلّ أمر عقب ينسب إليه و يذكر به ، و عقب الصدّيقين الّذين ينسبون إليه و يذكرون به العقل ، و لكلّ سفر فسطاط و فسطاط المؤمنين العقل .
« 2 »
هامش
( 1 ) . اگر مؤمن مرتكب گناه شود ( سگينى آن ) مانند صخرهء سنگ بزرگى بر دوش اوست و اگر كافر مرتكب گناه شود همانند آن است كه مگسى بر بينى او نشست و برخاست ( فيض القدير شرح الجامع الصغير ، ج 6 ، ص 197 ) .
( 2 ) . عقل در لغت ، مصدر است ، به معنى خوددارى و فهم و تدبر ؛ امّا در شرع و عرف خردمندان ، نورى روحانى الهى است كه نفس بدان آنچه را حواس ظاهرى نمىفهمند ، درك مىكند و مىفهمد . عقل منبع و پايهء دانش است . دانش ميوهء درخت عقل و خرد و مانند نور و تابش خورشيد است .
ابن عبّاس مىگويد كه پيغمبر فرمود : هر چيزى ابزار و ساز و برگ دارد . ابزار و ساز و برگ مؤمن ، عقل است . هر چيزى مركوبى دارد و مركوب آدمى ، عقل است . هر پديدهاى ستون و اساسى دارد ؛ اساس دين ، عقل است . هرگروهى فرجام و سرانجامى دارد . فرجام بندگان خدا ، به عقل است .
هر عدهاى ، سرپرستى دارند ؛ سرپرست خداپرستان عقل است . هر تاجرى ، كالايى دارد ؛ كالاى كوشندگان عقل و خرد است . هر خانوادهاى ، قيم و سرپرستى دارد ؛ سرپرست خانهء صديقان ، عقل است . هر ويرانىاى ، آبادانىاى دارد ؛ آبادانى آخرت به عقل است .
هر پديدهاى ، پيشينه و تبارى دارد كه بدان منسوب مىشود و بدان ياد مىگردد ؛ تبار صديقان كه بدان منسوب شده و به آن ياد مىشوند ، عقل است . هر جمع مسافرى سايبانى دارد ؛ سايبان مؤمنان عقل و خرد است ( كنز الفوائد ، ص 13 ) .