تعبده ، و عن نبيّك الّذي أرسل إليك و عن دينك الّذي كنت تدين به ، و عن كتابك الّذي كنت تتلوه ، و عن إمامك الّذي كنت تتولّاه ، ثمّ عن عمرك فيما أفنيته ؟ و مالك من أين اكتسبته و فيما أتلفته ؟ فخذ حذرك و انظر لنفسك ، و أعد للجواب قبل الامتحان فإن تك مؤمناً تقياً ، عارفاً بدينك ، متبعاً للصادقين ، موالياً لأولياء اللَّه ، لقّاك اللَّه حجّتك ، و أنطق لسانك بالصواب فأحسنت الجواب ، فبشّرت بالجنّة و الرضوان من اللَّه ، و الخيرات الحسان و استقبلتك الملائكة بالروح و الريحان ، و إن لم تكن كذلك تلجلج لسانك ، و دحضت حجّتك ، و عميت عن الجواب ، و بشّرت بالنار ، و استقبلتك ملائكة العذاب بنزل من حميم و تصلية جحيم .
« 1 »
بيان : بدان كه عالم برزخ ، از زمان مرگ انسان آغاز مىشود و پس از نفخهء دوم صور ، يعنى نفخهء احيا و حضور مردم در صحنهء قيامت پايان مىيابد . آنجا محلّ انتظار ارواح براى حضور در رستاخيز است و نخستين كسى كه آنجا وارد شد ، روح مطهّر شهيد هابيل بود و حال شمارش ميليارد آن ميسور نيست و ساكنان آنجا سه
هامش
( 1 ) . امام سجاد عليه السلام فرمود : اى فرزند آدم ! اجل و مرگت ، شتابندهترين پديده به سويت است . وقتى عمرت را به سر آورى و فرشتهء مرگ قبض روحت كند و به منزل قبر ، تك و تنها روانه شوى ، در آن جا روحت به كالبدت برگشته و دو فرشتهء [ نكير و منكر ] نزدت مىآيند تا از تو به سختى بازپرسى كرده ، امتحانت نمايند !
بدان ! نخستين پرسشى كه از تو سؤال مىكنند ، دربارهء پروردگارى است كه مىپرستيدى ، نيز پيامبرى كه به سويت فرستاده شده بود ، همچنين به چه دينى پايبند و معتقد بودى ، سپس از كتابت ( قرآن ) كه آيا مىخواندى [ و عمل مىكردى ] آن گاه از امامت كه از چه كسى پيروى مىكردى ، سپس دربارهء عمرت مىپرسند كه در چه راهى آن را گذراندى ، نيز مالت كه از كجا به دست آوردى و در چه راهى خرج كردى . پس وسيلهء دفاع فراهم كن و مراقب خويش باش و پيش از امتحان ، جواب را آماده كن .
اگر با ايمان و پارسا بوده ، دينت را بشناسى و از امام راستين پيروى كنى و دوستداران خدا را دوست بدارى ، خدا به تو حجتت را در قبر تلقين مىكند و زبانت را به حق گويا مىكند تا به خوبى پاسخ بدهى . در اين صورت از سوى خدا به بهشت و خشنوديش مژدهات مىدهند . نيز حوريان باكره ، همچنين فرشتگان رَوْح و ريحان به پيشوازت مىآيند ؛ امّا اگر چنين نباشى زبانت مىگيرد و حجتت تباه مىشود و از پاسخدهى به فرشتگان باز مىمانى و به آتش جهنّم بشارتت مىدهند ! چنان كه فرشتگان عذاب ، با مژدهء جهنّم و سوزش آتش آن به پيشوازت مىآيند ( الكافي ، ج 8 ، ص 73 ؛ بحار الأنوار ، ج 6 ، ص 233 ) .