الحرب خدعة
قال عدىّ بن حاتم :
يوم التقى عليّ عليه السلام و معاوية بصفّين رفع صوته ليسمع أصحابه : و اللَّه لأقتلنّ معاوية و أصحابه ، ثمّ يقول في آخر قوله : إنشاء اللَّه - يخفض لها صوته - ، فقلت : يا أمير المؤمنين ، إنّك حلفت على ما فعلت ثمّ استثنيت فما أردت بذلك ؟ فقال : إنّ الحرب خدعة و أنا عند المؤمنين غير كذوب فأردت أن احرّض أصحابى عليهم لكيلا يفشلوا و لكن يطمعوا فيهم فافهم ينتفعوا بها بعد اليوم .
« 1 »
و قال أمير المؤمنين عليّ عليه السلام :
إذا حدّثتكم عنّى فإنّما الحرب خدعة : فإنّ رسول اللَّه صلى الله عليه و آله بلغه أنّ بني قريظة بعثوا إلى أبي سفيان : انّكم إذا لقيتم أنتم و محمّد صلى الله عليه و آله أمددناكم و أعنّاكم ، فقام النبيّ صلى الله عليه و آله فخطبنا ، فقال : إنّ بني قريظة بعثوا إلينا : إنّا إذا التقينا نحن و أبوسفيان أمددونا و أعانونا فبلغ ذلك أبا سفيان ، فقال : غدرت يهود ، فارتحل عنهم .
« 2 »
شعر
اين كاخ كه مىبينى ، گاه از تو و گاه از من * جاويد نخواهد ماند ، خواه از تو و خواه از من
هامش
( 1 ) . عدى بن حاتم مىگويد : روزى كه على عليه السلام و معاويه در صفين براى پيكار با هم رو به رو شدند ، امام صدايش را بلند كرد تا يارانش بشنوند : « به خدا سوگند ! معاويه و يارانش را مىكشم » . در آخر فرمايش خود ، امام افزود : « ان شاءاللَّه » ؛ امّا صدايش را پايين آورد . عرض كردم : اى اميرمؤمنان ! براى كارى كه مىخواهى بكنى ، سوگند خوردى ؛ امّا در ادامه گفتى : ان شاءاللَّه ؛ اگر خدا خواست ، مقصودت چه بود ؟ !
فرمود : جنگ ، فريبكارى است . من با مؤمنان دروغگو نيستم . خواستم بر ضد سپاهيان معاويه ، يارانم را بشورانم تا سست نشوند و به پيروزى بر دشمنان اميد داشته باشند . شگرد و شيوهء مرا در پيش گيريد كه بعد از اين به سودتان است ( الكافي ، ج 7 ، ص 460 ؛ مناقب آل أبي طالب ، ج 2 ، ص 195 ) .
( 2 ) . اميرمؤمنان على عليه السلام : اگر بخواهم از خود برايتان بگويم ، بدانيد كه جنگ ، فريبكارى ( به كار بردن شگرد و تاكتيك ) است . به رسول خدا خبر رسيد كه يهوديان بنىقريظه به ابوسفيان پيام فرستادهاند : « وقتى براى جنگ با محمّد رو به رو شويد ، شما را كمك و يارى مىكنيم » .
پيغمبر برخاست برايمان سخنرانى كرد و فرمود : بنىقريظه برايمان پيام فرستادهاند : « وقتى براى جنگ ما و ابوسفيان روبه رو شديم ، ما را يارى و كمك مىدهند » . خبر به ابوسفيان رسيد [ فريب خورد و ] گفت : يهود خيانت كردهاند . پس از نزدشان گريخت ( قرب الإسناد ، ص 133 ؛ بحار الأنوار ، ج 97 ، ص 31 ) .