12 . تحمّل شهادت ، به معناى كسب اطّلاع به هر وسيلهء ممكن ؛ و اداى آن به معناى گزارش دادن و بازگو كردن آنچه اطّلاع يافته براى كسانى كه قدرت انجام دارند و ضررى بر آنها متوجّه نمىشود ، واجب كفايى و گاهى واجب عينى است .
امّا تحمّل ، به دليل آيهء شريفهء 282 از سورهء بقره : « وَ لا يَأْبَ الشُّهَداءُ إذا ما دُعُوا » ؛ كسانى كه براى شهادت دعوت مىشوند ، نبايد امتناع بورزند . در صحيح هشام ، امام صادق عليه السلام فرمود : « اين دعوت ، قبل از شهادت و براى كسب اطّلاع است » . « 1 » و امّا اداى شهادت ، آيهء شريفهء فوق ، بنابر آن كه كلمهء « لَا يَأْبَ الشُّهَدَاء » حرمت مطلق خوددارى از شهادت را ايفا مىكند ؛ چه از تحمّل آن و چه از اداى آن . و آيهء شريفهء « وَ مَنْ يَكْتُمْها فَإنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ » ؛ « 2 » كسى كه شهادت خود را پنهان كند ، روحش مرتكب گناه است .
و لازم به تذكّر است : اگر فرد يا افراد ديگرى كه بتواند تحمّل يا اداى شهادت كند ، موجود باشند ، مورد از قبيل وجوب كفايى خواهد بود ، و گر نه از مصاديق وجوب عينى . و نيز اگر در تحمّل و اداى آن ، ضرر مالى مُعتدٌّبِه و يا ضرر جانى متوجّه شاهد است ، مقتضاى قاعدهء « لا ضرر » آن [ است ] كه اين وجوب ، ساقط گردد و ديگر وجوب در صورت دعوت است ؛ و امّا تحمّل يا اداى تبرّعى - يعنى بدون دعوت - طبق ظاهر آيهء شريفه ، وجوب ندارد ، مگر آن كه يكى از دو طرف مخاصمه ، ظالم بر ديگرى باشد ؛ به دليل صحيح محمّد بن مسلم از امام باقر عليه السلام : « اگر شهادتى در بين باشد و شخص بدان دعوت نشود ، شهادت و سكوتش اختيارى است ، مگر آن كه ظالم را تشخيص دهد ، كه جايز نيست در اين صورت گواهى ندهد » . « 3 » 13 . اگر شاهدها پس از اداى شهادت و قضاوت قاضى ، اظهار خطا و اشتباه در
هامش
( 1 ) . في قول اللَّه عزّوجلّ : « وَ لا يَأْبَ الشُّهَداءُ » قال عليه السلام : « قبل الشهادة » ؛ الكافي ، ج 7 ، ص 380 ، ح 4 ؛ وسائل الشيعة ، ج 37 ، ص 309 ، ح 33805 .
( 2 ) . سورهء بقره ، آيهء 283 .
( 3 ) . قال عليه السلام : « إذا سمع الرجل الشهادة و لم يشهد عليها ، فهو بالخيار ؛ إن شاء ، شهد ؛ و إن شاء ، سكت ، إلّاإذا علم من الظالم فيشهد ، و لا يحلّ له إلّاأن يشهد » ؛ الكافي ، ج 7 ، ص 381 ، ح 1 ؛ وسائل الشيعة ، ج 27 ، ص 318 ، ح 33828 .