2 . صحيح سليمان مىگويد : از امام صادق عليه السلام پرسيدم : مالى از من در نزد كسى بود ، انكار كرد و سوگند خورد ؛ حال ، مالى از وى به دست من افتاده ، آيا آن را به جاى مال خود تملّك كنم ؟ و سوگند ياد كنم كه بدهكار نيستم چنانچه او كرد ؟ فرمود : « اگر به تو خيانت كرد ، تو خيانت مكن ؛ و مطلبى كه دربارهء او زشت مىشمرى ، خود مرتكب مشو » . « 1 »
3 . امام صادق عليه السلام فرمود : « دربارهء مردى كه بدهى خود را منكر شده و قسم خورده ، صاحب مال را پس از آن كه قسم داد ، حقّ استيفاى چيزى نيست » . « 2 » 4 . پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود : « من در ميان شما به وسيلهء شهود و سوگندهاى شما قضاوت مىكنم و نه بر طبق علم الهى و واقع مطلب ، و برخى از شما در اقامهء دليل ، قوىتر از ديگرى است ؛ پس اگر به شخصى از شما مال برادر مؤمنش را به جهت اقتضاى شهود يا سوگندش تحويل دهم ، متوجّه باشيد كه ( اگر به ناحق ، اقامهء دليل كرده ) گويا پارهاى از آتش جهنّم را به دو واگذار كردهام » . « 3 » تبصره
اگر منكر ، پس از سوگند ، اعتراف به كذب خود در دعوا و سوگند بكند ، بر مدّعى جايز مىشود او را دوباره به محاكمه بكشد و در صورت امتناع از اموالش به مقدار دين خود ، تقاص كند .
دليل مطلبْ آن كه : تكذيب لاحقِ منكر ، چنانچه ادّعاى اجماع شده ، انكار و قسم سابقش را باطل و بىاثر مىكند ؛ و صحيحهء زير نيز شاهد است . مسمع مىگويد : از امام صادق عليه السلام پرسيدم كه : من مالى را به مردى به عنوان وديعه سپردم ، وى بعداً انكار كرد و
هامش
( 1 ) . و سألت أبا عبداللَّه عليه السلام عن رجل وقع لي عنده مال ، فكابرني عليه ، و حلف ، ثمّ وقع له عندي مال آخذه لمكان مالي الذي أخذه ، و أجحده ، و أحلف عليه كما صنع ؟ قال : « إن خانك ، فلا تخنه ، و لا تدخل فيما عتبه عليه » ؛ تهذيب الأحكام ، ج 6 ، ص 197 ، ح 437 ؛ وسائل الشيعة ، ج 17 ، ص 274 ، ح 22505 .
( 2 ) . عن أبي عبداللَّه عليه السلام في الرجل يكون له على الرجل المال فيجحده ؟ قال : « إن استحلفه ، فليس له أن يأخذ شيئاً » ؛ الكافي ، ج 7 ، ص 418 ، ح 2 ؛ وسائل الشيعة ، ج 27 ، ص 246 ، ح 33691 .
( 3 ) . قال رسول اللَّه صلى الله عليه و آله : « إنّما أقضي بينكم بالبيّنات و الأيمان ، و بعضكم ألحن بحجّته من بعض ؛ فأيّما رجل قطعت له من مال أخيه شيئاً ، فإنّما قطعت له به قطعة من النار » ؛ الكافي ، ج 7 ، ص 414 ، ح 1 ؛ وسائل الشيعة ، ج 27 ، ص 232 ، ح 33663 .