مسئلهء 32 . شخصى كه درآمدها و فوايد وى مورد تعلّق خمس بوده و مدّتى دراز يا كوتاه ، از روى جهل به مسئله يا از راه عصيان ، اين حق را نپرداخته ، اگر بخواهد اقدام به تطهير مال خود كند ، كيفيّت اخراج حقّ مزبور ، به طُرُق زير است :
نخست ، آنچه مال ارثى دارد ، از ميان دارايى خود جدا كند ؛ زيرا ارث ، مورد تعلّق خمس نيست ، مگر آنكه معلوم شود مورثِ خمس آن را نپرداخته ؛ و در صورت شك نيز تخميس ، واجب نيست .
دوم : اگر مال حرام - يعنى مال مردم ، غير از خود خمس - در ميان مالها دارد و مقدارى مُعْتَدٌ بِه باشد ، مورد ، از قبيل مخلوط به حرام بوده ، با شرايط مربوطه ، تخميس همهء اموال ، لازم مىشود .
سوم : آنكه اگر در ميان اموالش ، غير از خمس ، مال ديگرى نباشد ، چون براى خود ، سال قرار نداده ، يا اگر قرار داده ، به واسطهء ترك وظيفه در مدّتى از زمان به هم خورده و حقّ اللَّه با اموالش مخلوط شده ، مىتوان براى هر ربح حاصل ، سالى جداگانه ملحوظ داشته ، به حسابش رسيدگى كرد ؛ حال بايد همهء اموال اين شخص را به دو قسمت ، تجزيه كرد :
يك : مئونه زندگى ؛ از قبيل : خانه ، فرش ، لباس و غيره از امورى كه در اوّل بحث گذشت .
دو : غير مئونه ؛ از قبيل : سرمايه ، مستغلّات و غيره .
و سپس بايد دربارهء تهيّه و تأمين قسم اوّل - يعنى مئونه - ملاحظه كرد ؛ اگر درآمدهاى نقد يا غير نقدى را راكد گذاشته و پس از گذشت يك سال ، آن را در تهيّهء مئونه مصرف كرده ، بايد خمس چنين مئونهاى را بدهد ، گر چه ظرف خانه و لباس تن باشد .
و اگر درآمد را قبل از گذشت سال در مئونه مصرف كرده و يا مئونه را از راه وام و نسيه تهيّه كرده و از درآمد بدون تأخير سال ، وام خود را پرداخته ، اين مئونه ، خمس ندارد ، گر چه همهء وسايل و ابزار زندگىاش باشد .
نوشتارهاى فقهى (فارسى) — صفحة 364
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٦٤