غرض از غرسِ درخت و توليد ساير روييدهها ، صرف خود آنها و يا صرف عوايد آنها بدون وساطت معامله در مئونه و زندگى باشد ، در اين فرض ، زمين و زيادتىهاى كيفى و كمّىِ آن ، متعلّق خمس نمىشود ؛ چه تهيّهء زمين از طريق ارث و نحو آن و يا از راه احيا و يا از درآمد سال باشد ، زيرا در اين صورت ، خود زمين و آنچه در آن است ، جزء مئونهء شخصى است .
3 . فرض اينكه تهيّه و ابقاى زمين ، به منظور غرس نهال و احداث باغ ، و غرض از احداث آن قرار دادن خود درخت و يا ميوه و ساير عوايد آن در مسير معامله و تجارت باشد ، در اين فرض ، خود زمين و روييدههاى آن ، مورد تعلّق خمس است ، مگر آنكه از ارث و نحو آن تهيّه شده باشند ؛ زيرا مجموع زمين و درخت ، داخل عنوان سرمايه است كه بايد تخميس شود .
مسئلهء 26 . كسى كه از طُرُق مختلف و متعدّد ، داراى درآمد و استفاده باشد ، نظير سرمايهء كسب ، امكنهء استيجارى ، زمينهاى كشت ، صنعت و كار و غيره ؛ در چگونگى حساب درآمد و كيفيّتِ منها كردنِ مجموع مئونهء سال از درآمدهاى مختلف ، چند وجه است :
وجه اوّلْ آنكه : لازم است بر هر ربحى ، سال جداگانهاى ملحوظ شود و مئونهء سالِ هر ربحى كه مبدأش حدوث آن ربح است ، استثنا شود و مئونهء مدّت مشترك از هر دو ربح ، منها شود ؛ مثلًا اگر شخصى در اوّل فروردين ، هزار دينار ؛ و در اوّل مرداد ، هزار دينار ؛ و در اوّل آذر نيز هزار دينار ، سود داشته باشد ، بنابر اين بايد مئونهء چهار ماه اوّل را - كه از ابتداى فروردين تا آخر تير است - از ربح فروردين ، منها كند و مئونهء چهار ماه دوم را كه از اوّل مرداد تا آخر آبان است ، از دو ربح فروردين و مرداد ، به نحو مشترك ، يا از هر كدام كه بخواهد منها كند و مئونهء چهار ماه سوم را كه از اوّل آذر تا آخر اسفند است ، از هر سه ربح ؛ و از اوّل فروردين دوم تا آخر مرداد دوم ، از ربح دوم و سوم به نحو اشتراك يا تخيير ، منها كند ؛ و از ابتداى آذر دوم تا آخر اسفند دوم ، مخصوص ربح سوم است .
نوشتارهاى فقهى (فارسى) — صفحة 358
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٣٥٨