استثنا شده است ؛ لكن در هيچ يك از آنها ، سخن از سال به ميان نيامده است ، ولى عدّهاى از علما بر آناند كه قراينِ مقامى ، شاهد است بر آنكه مراد ، مئونهء سال است و نه روز يا هفته و يا ماه ؛ چه آنكه حمل اطلاق كلام بر اينها با فهم عرفى ، موافق نيست ؛ بلكه مىتوان ادّعا كرد كه عامّهء مردم ، از امثال تعبير « فلانى مالك مئونهء خويش است » مئونهء سال را مىفهمند و نه مئونهء روز يا ماه را ، مضافاً بر جملهاى كه در صحيح ابن مهزيار گذشت كه فرمود :
« فأمّا الغنائم و الفوائد ، فهي واجبة عليهم في كلّ عام » ،
« 1 » خمس غنائم و فوائد در هر سال بر آنها واجب مىشود ، بدين بيان كه انضمام دو مطلبِ وجوب خمس در هر سال و منها كردنِ خرج شخصى و عائله ، افاده مىكند كه خرجِ منها شده ، خرج سال است و نه خرج روز و هفته مثلًا .
مسئلهء 5 . در اينكه آيا متعلّق خمس ، تنها عوائدى است كه مكلّف به قصد كسب آن را تحصيل كرده باشد ، مانند عوائد حاصل از تجارت ، زراعت ، صنعت ، خدمات و غيره ، به طورى كه اين ماليات بر غير آن علاقه نمىگيرد ؛ و يا آنكه اعم است از عوائد مقصوده و فوائدى كه به دست مكلّف مىرسد ، گرچه بدون قصد تكسّب باشد ، نظير ارث ، وصيت ، هبه ، مهريه و غيره ؛ زيرا در اغلب اين امور ، گرچه قصد تملّك است ، ولى عنوان كسب ، منطبق نمىشود ؟
اظهر ، وجه دوم است ؛ و اين ماليات ، بر هر فايدهء مالى ، مترتّب است ، گرچه عنوان كسب هم نداشته باشد ، مگر در موارد وجودِ دليل بر استثناى موضوع خاص ، مانند ارث ، مهريّه و غيره .
مدرك عموميّت حكم ، ادلّهء زير است :
1 . آيهء شريفهء « وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُم مّن شَىْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُو » ؛ « 2 » زيرا غنيمت در لغت عرب ، به معناى مطلق فايده و عايده است ، مضافاً اينكه امام عليه السلام در تفسير آيه فرمود :
« هي و اللَّه الإفادة يوماً بيومٍ » .
« 3 »
هامش
( 1 ) . تهذيب الأحكام ، ج 4 ، ص 141 ، ح 398 ؛ وسائل الشيعة ، ج 9 ، ص 502 ، ح 12583 .
( 2 ) . سورهء انفال ، آيهء 41 .
( 3 ) . الكافي ، ج 1 ، ص 544 ، ح 10 ؛ وسائل الشيعة ، ج 9 ، ص 546 ، ح 12682 .