وارد و دور از رشتهء اين علم ، به چه راهى ميسّر است ؟
جواب : بايد جستوجو كند و از افرادى كه تا حدّى مطّلعاند و مىتوانند از كتابها و تدريسات و صحبتهاى علمى فقها ، اعلميّت آنها را [ به ] دست آورند ، پرسش كرده ، اطمينان حاصل كنند ؛ و چنانچه نتوانستند معلوم نمايند ، يا آن كه چنين معلوم شد [ كه ] همهء موجودينْ مساوى و قريبُ الافقاند ، مقلّد مزبور ، هر يك از آنها را در مقام تقليد ، اختيار كند ، ضررى ندارد .
سؤال 10 : اگر كسى مدّتى از عمر خود را بدون تقليد گذرانده ، عبادات و ساير اعمال را بر طبق آنچه از پدر و مادر و محيط مسلمين شنيده ، انجام داده ، فعلًا كه متنبّه به لزوم تقليد شده ، تكليف عملهاى گذشتهء او ، از نظر صحّت و فساد چيست ؟
جواب : او بايد فعلًا به مجتهدى جامع الشرايط رجوع كرده ، عملهاى سابق را با فتاواى وى مقايسه كند ، آنچه موافق درآمد ، صحيح ؛ و آنچه بر خلاف باشد ، بايد در صورت امكان ، اعاده كند ؛ و اگر به همان اعمال ، قناعت نمايد و در روز واپسين ، معلوم شود [ كه ] بر خلاف دستورات دينى و خواستههاى الهى بوده ، مستحقّ عقوبت خواهد بود ؛ چه آن كه مكلّف ، بايد در تبرئهء عهدهء خود از ديوان الهى ، مانند بدهى مخلوق ، علم و اطمينان پيدا نمايد ، و گر نه به حكم عقل و خرد ، مسئول و مؤاخَذ است .
سؤال 11 : مدارك حكم كه مجتهد به آن رجوع كرده [ و ] احكام الهى را مىفهمد ، چيست ؟ و شمارهء آن ، چند است ؟
جواب : مدارك حكم ، منابع و مآخذى است [ كه ] به واسطهء مراجعت و دقّت و تأمّل [ در ] آن [ ها ] ، احكام الهى و دستورهاى آسمانى ، به دست مىآيد ؛ و آن مدارك ، عبارت از سه چيز است :
اوّل : قرآن مجيد ، كه كتاب آسمانى نازل شده بر پيغمبر اسلام صلى الله عليه و آله است .
دوم : احاديث و اخبارى كه از پيغمبر عظيم الشأن و ائمّهء معصومين عليهم السلام - كه جانشينان دوازدهگانهء او مىباشند - رسيده باشد .
سوم : حكم استقلالى عقل و قضاوت قاطع خرد كه او نيز پيغمبرى است در باطن ،
نوشتارهاى فقهى (فارسى) — صفحة 219
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢١٩