نتيجه
از مطالب گذشته چنين نتيجه گرفتيم : كسى كه بخواهد مجتهد شود و با اعمال قواعد فنّى ، احكام مذهبى خود را به دست آورد ، بايد حدّأقل در هر يك از شش نوع علمِ سابق الذكر - لغت عربى ، صرف و نحو ، رجال ، اصول ، تفسير ، حديث - چندين كتاب را خوانده ، در هر يك از آن علوم ، صاحب رأى و نظر باشد ، تا هدف اجتهاد را به مرحلهء جريان و فعليّت آورد . و اتمام مراحل فوق از اوّل شروع تا مرحلهء وصول به مقصد ، بر حسب اختلاف استعداد اشخاص ، تقريباً از 20 سال تا پنجاه سال ، طول مىكشد .
حالا شما خوانندهء گرامى ، اگر وقت و حوصله داريد كه خودتان متصدّى استخراج مسايل دينى خود باشيد ، چه بهتر ؛ والّا بر طبق بيانات قبلى ، ناچاريد از كسى كه اين مراحل [ را ] طى كرده ، اخذ مسئله نماييد .
سؤال 13 : احكام شرع اسلام كه بايد هر مكلّفى راجع به آنها مجتهد يا مقلّد باشد ، چيست ؟ و شمارهء آنها چند است ؟
جواب : احكام شرعيّه ، عبارت است از دستورات الهى و قوانين آسمانى كه براى حفظ مصالح شخصى و اجتماعى ، دنيوى و اخروى بشر ، با دست قدرت حق تعالى تنظيم و تهيّه شده ، به وسيلهء پيغمبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله به اجتماع بشرى ابلاغ گرديده ؛ [ و ] به نحو اجمال ، موضوعات آن احكام را مىشود به چهار قسمت تقسيم كرد :
قسمت اوّل : عبادات ؛ يعنى اعمالى كه به جا آوردن آنها مشروط به نيّت است و بايد براى پروردگار انجام يابد ؛ مانند : وضو ، غسل ، تيمّم ، نماز ، زكات ، خمس ، روزه ، اعتكاف ، حج ، عمره ، جهاد ، امر به معروف ، نهى از منكر .
قسمت دوم : عقود ؛ يعنى اعمالى كه به وسيلهء دو نفر انجام گرفته ، بر حسب غالب ، محتاج به اجراى صيغه از دو جانب است ؛ مانند : تجارت ، اجاره ، رهن ، صلح ، شركت ، مضاربه ، مزارعه ، مساقات ، وديعه ، عاريه ، ضمان ، حواله ، كفالت ، وكالت ، وقف ، حبس ، هِبه ، وصيّت ، جُعاله ، نكاح .
قسمت سوم : ايقاعات ؛ يعنى افعالى كه به واسطهء يك نفر تحقّق مىگيرد و احتياج