زيرزمينى 3 . بذر و تخم و نشاء و ساير موادّ اصلى حبوبات و سبزيجات 4 . ابزار توليد و تحصيل و تصفيه 5 . عمل و سعى و كوشش .
و حدّ أقلّ شركا در اين عمل ، دو نفر است كه هر يك برخى از امور فوق را برعهده گيرد ؛ و حدّاكثر آن ، محدود نيست و ممكن است هر يك را گروهى متعهّد شوند .
مسئلهء 2 . در عقد مزارعه ، علاوه بر شرايط عامّه كه در همهء عقود معتبر است - مانند مكلّف و مختار بودنِ طرفين و غيره - واجب شرطى است و امور زير را بايد مراعات كنند :
1 . تعيين حصّهء هر يك از مالك و زارع از درآمد كشت به نصف و ثُلث و غيره .
2 . تعيين مدّت كشت به ماه و سال .
3 . قابل كشت و [ قابل ] استفاده بودن زمين .
4 . تعيين جنسى كه بايد كشت شود ، از : گندم و جو و غيره .
5 . تعيين زمين مورد كشت .
6 . تعيين اينكه بذر ، آب ، ابزار كشت و ساير لوازمِ به دست آوردن حاصل ، برعهدهء كيست .
مسئلهء 3 . پس از تمام شدن عقد مزارعه ، بر هر يك از طرفين ، عمل كردن به مقتضاى عقد ، واجب ؛ و بر هم زدن آن بدون رضايت ديگرى - جز در موارد استثنايى - حرام است .
مُساقات
اگر شخص باغ خود را به ديگرى واگذارد كه او آبيارى و رسيدگى نمايد و حاصل آن را طبق قرارداد قسمت كنند ، اين عمل را « مساقات » نامند . و نظير باغ است نهال و ريشههايى كه مدّتى ادامه دارد و به وسيلهء آبيارى و تربيت ، عايداتى از آن به دست مىآيد ، گرچه شاخه و برگ كتيرا و نحو آن باشد .
مسئلهء 1 . در عقد مساقات ، علاوه بر شرايط عمومى ، مراعات امور زير ، واجب