مرجع اشاره مانند آية قبل است . رزق در لغت به معنى روزى است ؛ چه وسيله حيات ورفاه جسم باشد مانند غذا ولباس ومسكن يا وسيله بقا وتكامل روح وأوصاف روانى مانند دانش وايمان واخلاق . مراد در اين آية بهشت وهمه نعمتهاى ظاهري ومعنوي آن است . « 1 » و « نفاد » به معنى فنا وزوال ونابود شدن است . « 2 » حاصل آية آنكه بهشت ونعم گوناگون آن دائمي وابدى است وفناپذير نيست . « 3 » اين مطلب در آيات زيادى مورد گفتگو واقع شده ، وتصريح شده ، به آنكه عالم آخرت چه بهشت ونعمتهاى آن ، وچه دوزخ وعذابهاى آن ابدى است ومرور أزمنة وگذشت أوقات آن را فرسوده وفانى نخواهد كرد .
أُولئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ . « 4 » أُولئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ . « 5 » يعنى أهل بهشت وأهل دوزخ هر دو طايفه در محل خود خالدند وكلمهء خالد به معنى دائم وهميشه است . « 6 » در برخى از آيات كلمهء « ابد » نيز به عنوان تأكيد خلود ودوام اضافه شده است ، چنانچه مىفرمايد :
سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأْنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَداً وَعْدَ اللّهِ حَقّاً . « 7 » وَمَن يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فَيهَا أَبَداً . « 8 » وبالجملة از نظر آيات واخبار وارده ترديدى نيست كه نعمت وعذاب عالم آخرت محدود وموقت نيستند وهر دو دائم وهميشه است .
هامش
( 1 ) . المفردات في غريب القرآن ، ص 351 ؛ لسان العرب ، ج 10 ، ص 115 ( رزق ) .
( 2 ) . كتاب العين ، ج 8 ، ص 50 ؛ المفردات في غريب القرآن ، ص 817 ( نفد ) .
( 3 ) . مجمع البيان في تفسير القرآن ، ج 8 ، ص 751 ؛ جامع البيان في تفسير القرآن ، ج 23 ، ص 112 .
( 4 ) . سورهء بقره ، آيهء 82 ؛ سورهء أعراف ، آيهء 42 ؛ سورهء يونس ، آيهء 26 ؛ سورهء هود ، آيهء 23 .
( 5 ) . سورهء بقره ، آيات 39 ، 81 ، 217 ، 257 ، 275 .
( 6 ) . لسان العرب ، ج 3 ، ص 164 ؛ مجمع البحرين ، ج 3 ، ص 44 ( خلد ) .
( 7 ) . سورهء نساء ، آيهء 122 .
( 8 ) . سورهء جن ، آيهء 23 .