نظام هستى فرا رسد ؛ چنان كه در سورهء مباركه « تكوير » به چنين سرانجامى اشاره شده است :
إذا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ وَاذَا النُّجُوْمُ انْكَدَرَتْ ؛ « 1 »
هنگامى كه آفتاب تاريك گردد وستارگان به تيرگى گرايند .
پس معناى « إلى اجل مسمّى » اين است كه سير ماه وخورشيد تا چنين زماني كه از براي خداوند معلوم ومشخص است ، ادامه خواهد داشت ، ولى براي ما آن نهايت معلوم نيست .
وَأنَّ اللَّهَ بِما تَعْمَلُونَ خَبيرٌ ؛
خداوند به تمام اعمال شما آگاه است .
چه آن اعمال ، كارهاى فكرى باشد وچه كارهاى يدي وعضوى . بدون ترديد ، خداوند - كه اين نظام بديع خلقت را با اين همه پديدههاى شگفتانگيز وزيبا آفريده وآنها را در جهت منافع انسانها قرار داده است - از آنچه در انديشهها مىگذرد يا به دست آنها انجام مىگيرد ويا بر زبانشان جارى مىشود ، آگاه ومطّلع است :
ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ هُوَ الْبَاطِلُ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ ؛ « 2 » اينها همه دليل بر آن است كه خداوند حق است وآنچه غير از أو مىخوانند ، باطل است وخداوند بلند مقام وبزرگ مرتبه است .
قدرت نامتناهى خداوند دليل حق بودن خداست
« ذلك » اشاره است به آنچه در آيات قبل گذشت . در آن آيات ، صفت خالقيت « اللّه » مطرح گرديده بود وخداوند به عنوان آفريدگار آسمانها وزمين ومالك مطلق آنها معرفى شده ودر آية بعدى از علم بىنهايت خداوند سخن به ميان آمده بود واين كه
هامش
( 1 ) . سورهء تكوير ، آيهء 1 - 2 .
( 2 ) . سورهء حج ، آيهء 62 .